23 września - początek astronomicznej jesieni. Gdzie obserwować zjawisko?

1. 23 września 2026 rozpoczyna się jesień astronomiczna i kalendarzowa

2. Czym różni się astronomiczna jesień od meteorologicznej i kalendarzowej?

3. Równonoc jesienna, gdzie najlepiej ją obserwować?

W 2026 roku równonoc jesienna nastąpi 23 września o godz. 2:06 czasu obowiązującego w Polsce. To właśnie wówczas Słońce przechodzi przez płaszczyznę równika niebieskiego, przemieszczając się z północnej części nieba ku południowej.

Co ciekawe, sam dzień równonocy jest ruchomy i może wypaść 22 lub 23 września. Wynika to z długości roku kalendarzowego, który trwa 365,25 dnia.

Równonoc jesienna jest początkiem kolejnej astronomicznej pory roku. Od tego dnia na półkuli północnej kończy się lato, a zaczyna jesień.

23 września 2026 rozpoczyna się jesień astronomiczna i kalendarzowa

Podczas równonocy Ziemia nachylona jest względem płaszczyzny orbity pod kątem 23,4 stopnia. To powoduje, że podczas wędrówki Ziemi wokół Słońca, raz półkula północna jest bardziej oświetlona przez Słońce, a raz półkula południowa.

Równonoc jest punktem zmiany. W tym momencie żadna z półkul nie jest oświetlona bardziej od drugiej. Promienie słoneczne padają na równik pod kątem 90 stopni, a granica pomiędzy zacienioną a oświetloną częścią Ziemi przebiega niemal od bieguna do bieguna.

Po przejściu równonocy na półkuli północnej rozpoczyna się jesień, dzień staje się coraz krótszy, a temperatura spada. Odwrotne jest na półkuli południowej, gdzie rozpoczyna się wiosna, a dzień staje się coraz dłuższy.

Czym różni się astronomiczna jesień od meteorologicznej i kalendarzowej?

Równonoc jesienna wyznacza początek astronomicznej jesieni. Data ta jest ruchoma. Nieco inaczej jest z początkiem kalendarzowej jesieni. Ta oznaczona jest stałą datą w kalendarzu przypadającą na 23 września.

W zupełnie innym dniu rozpoczyna się jesień meteorologiczna. O niej możemy mówić już od 1 września. W kalendarzu meteorologicznym każda pora roku trwa dokładnie trzy pełne miesiące, co ułatwia porównywanie danych pomiarowych i wyników z kolejnych lat. Jesień trwa dokładnie od 1 września do 30 listopada.

Równonoc jesienna, gdzie najlepiej ją obserwować?

Choć z astronomicznego punktu widzenia równonoc jest krótkim momentem przecięcia Słońca przez płaszczyznę równika, w tym dniu warto wschód, południe i zachód Słońca obserwować w kilku miejscach na Ziemi.

W dniu równonocy Słońce wschodzi niemal dokładnie na wschodzie, a zachodzi na zachodzie. Zjawisko to najlepiej obserwować na otwartej przestrzeni.

W południe z kolei Słońce na równiku pada dokładnie pod kątem 90 stopni. Obserwatorzy znajdujący się w tym miejscu w południe będą mieli Słońce dokładnie nad głowami.

Już w paleolicie ludzie dokładnie obserwowali ruch Słońca po nieboskłonie, o czym świadczą pozostawione przez nich budowle. Podczas przesileń wyznaczających kolejne pory roku Słońce w wyjątkowy sposób oświetlało kamienne konstrukcje.

I tak przesilenie letnie najlepiej oglądać u stóp Stonehenge, przesilenie zimowe w pobliżu kurhanu Newgrange, z kolei równonoc zarówno jesienną, jak i wiosenną najlepiej obserwować u stóp piramidy Kukulkana położonej w centrum miasta Chichén Itzá w Meksyku.

Piramida ta została wzniesiona przez Majów. Jest to typ piramidy schodkowej, a jej ułożenie w przestrzeni sprawia, że podczas zachodu Słońca w dzień równonocy cień tworzony przez schody na północnej ścianie budynku przypomina wijącego się węża.

Efekt wzmacnia kamienna głowa węża, która znajduje się u podnóża piramidy. Wraz z zachodzącym słońcem obserwatorzy mogą widzieć zmieniający się cień przypominający wijącego się węża. Przez starożytnych Majów uosabiany był z bogiem Kukulkanem przedstawianym w postaci pierzastego węża. Uznawany był za stworzyciela świata oraz boga wiatru i deszczu.