De weerbare wijk: 'Burgers die druk uitoefenen is het enige dat werkt tegen drugsgeweld'

Dat ze willen verhuizen. Wie met bewoners praat die dicht bij het drugsgeweld wonen, hoort het meer dan eens. Maar in Sint-Gillis weigeren ook tal van inwoners zich neer te leggen bij de overname van hun wijk door drugsbendes en trekken ze zelfs de straat op. “Ondanks alles blijft Sint-Gillis de mooiste gemeente ter wereld.“

"Kijk, hier vlak voor mijn raam komen ze vaak midden in de nacht dealen. Als ik dat hoor, sluip ik weleens tot vlak bij mijn rolluik, om dan midden in een prijsonderhandeling 'C'est beaucoup trop cher!' te roepen. Dan kunnen ze niet snel genoeg weglopen (glimlachje).”

Aan het woord is de blinde Murielle (53), die samen met haar geleidehond en kat in de Schietbaanstraat woont. Die ligt vlak bij het naamloze 'plein met de twee banken', waar de voorbije week drie schietincidenten plaatsvonden, onder meer een salvo met een kalasjnikov voor een gevuld terras. Dezelfde wijk kende dit jaar ook aanslagen met explosieven en alleen al deze maand gingen een tiental auto's in vlammen op.

“Dealers doen schrikken klinkt misschien grappig, maar de hele situatie is vooral uitputtend”, vertelt Murielle. “Zeker als blinde is het overweldigend om niet te weten wie er nu precies in welke toestand voor je deur zal staan als je thuiskomt. Soms zijn de dealers attent en helpen ze me de straat over. Maar één keer is iemand zo samen met mij binnengeglipt om me te beroven. Een drugsverslaafde, bleek later. De gebruikers doen ook vaak hun behoefte bij het hondentoilet aan de overkant, waardoor mijn hond vergiftigd kan raken. Dus wil ik verhuizen. Verhuurt u soms geen appartement?”

Dat de dealers tot bij Murielle komen illustreert meteen hoezeer de handel zich aanpast aan het politieoptreden. “Ze staan vooral bij mij als er te veel politiedruk is op het plein met de twee banken. En daar zijn ze eigenlijk al gaan staan omdat de politie erg aanwezig was op het Bethlehemplein. Vermeldde ik trouwens al dat er onlangs een auto is ontploft voor de deur?”

"We hebben angst voor onze tienerzonen. Je wil niet dat je kind hierbij betrokken raakt. Het liefst zouden we verhuizen, want ik heb niet de indruk dat de autoriteiten strikt genoeg zijn"

Buurbewoonsters laag Sint-Gillis

Murielle is niet de enige inwoner van laag Sint-Gillis die overweegt om te vertrekken. “We hebben angst voor onze tienerzonen”, vertelt Khadija (50), die samen Amel (40) op de Vorstse Steenweg loopt, tussen het Bethlehemplein en de Jacques Francksquare, twee dealplekken in de wijk. “We waarschuwen hen voor slechte ontmoetingen, je wil niet dat je kind hierbij betrokken raakt”, vult Amel aan. “Het liefst zouden we verhuizen, want ik heb niet de indruk dat de autoriteiten strikt genoeg optreden.”

De verhuisplannen – vaak van bewoners die de drugsdynamiek letterlijk voor hun deur beleven – betekenen niet dat de buurt bij de pakken blijft neerzitten. Het afgelopen jaar viel net op hoe zowel bewoners als gemeente hun stinkende best deden om de straten vooral niét aan de drugsdealers over te laten.

Het meest sprekende voorbeeld van die inspanningen dateert nog maar van afgelopen zondag. Honderden buurtbewoners verzamelden op een inderhaast bijeengeroepen betoging op het Bethlehemplein, om te protesteren tegen de gang van zaken. Een hele rits sprekers vertelde hoe ze zich in de steek gelaten voelen door de politiek. Steeds weer klonk de vraag om vooral het sociale aspect van de strijd tegen drugsgeweld niet te vergeten. “Als de stad volloopt met jongeren die geen kansen zien, kun je nog zoveel dealers oppakken, er staan altijd nieuwe klaar”, waarschuwde Marcella Militello van antimaffiacollectief Basta!

De bewonersbetoging kwam niet uit de lucht gevallen. “De voorbije maanden liepen de terrassen weer vol op het plein en dat is onder meer omdat de bewoners zich hebben georganiseerd”, vertelt de Franse Lucile, die een whatsappgroep voor buren van het plein oprichtte. “We organiseerden burenaperitieven, concertjes, brachten opblaasbadjes mee tijdens de hittegolf. We wilden het plein niet aan de dealers laten.”

Lucile merkt op hoe de handelaars mee aan de kar trekken. “Café Dili opende vlak tegenover de plek waar veel gedeald werd en er blijven nieuwe zaken bijkomen. Le Nid is nog maar net open en mikt op ouders met kinderen, straks komt er nog een nieuw restaurant bij naast het Griekse Kriti. En ondertussen kwam de vereniging Park Poétik hier geregeld voor animatie zorgen. Tegelijk werden er steeds minder drugs verkocht op het plein en is de drive-in aan het paviljoen bijna gestopt. De politie deed een aantal acties tegen gebruikers, mogelijk speelt dat mee.”

De gemeente Sint-Gillis doet daarbij een duit in het zakje, onder meer met een facelift voor het Bethlehemplein. Zo wordt de bovenzijde van het plein, die een trekpleister is voor dealers, niet enkel vergroend, maar komen er ook speelzones voor kinderen.

"Het is pas wanneer bewoners samenkomen en druk zetten op de politiek, dat die genoeg middelen vrijmaakt voor de politie, het gerecht en preventie"

Tim Eden

buurtbewoner en lid van een buurtcomité

Ook aan het plein met de twee banken blijven bewoners niet bij de pakken zitten. De voorbije maanden vormden ze de ooit troosteloze plek om tot een groene moestuin­oase. “Het is een manier om mijn wijk terug te claimen”, legt Gaspard Melville ter plaatse uit, die een onbedoeld neven­effect merkte. “Na een tijdje leer je de dealers kennen en sommigen helpen weleens een handje met het tuinieren. Dat is geen grap.”

Buren die mobiliseren en de openbare ruimte weer innemen. Het klinkt mooi, maar je stopt er toch geen drugsgeweld mee? Daar is Tim Eden van het comité van de geëngageerde burgers het niet mee eens. “Het is net het enige dat werkt. Het is pas wanneer bewoners samenkomen en druk zetten op de politiek, dat die genoeg middelen vrijmaakt voor de politie, het gerecht en preventie. Als de politiek faalt, moeten burgers handelen. Want zeg nu zelf, het veiligheidsbeleid is toch echt een rommeltje?”

Dat buurtbewoners uitgerekend in Sint-­Gillis op de barricaden gaan staan, is misschien geen toeval. “Ik ben nog maar net verhuisd van Kuregem naar een pand vlak bij het Bethlehemplein”, legt de Vlaams-Brusselse Nora (*) uit, die jonge kinderen heeft. “En ondanks alle drugs­toestanden blijft dat een opluchting. Hier zijn er nog zoveel andere dingen die wél de moeite waard zijn: cafés, restaurants, kinderactiviteiten, openbare ruimte waar meer zorg wordt voor gedragen. Je voelt dat de gemeente hier mee aan de kar trekt tegen de drugsdynamiek, dat geeft hoop. In Kuregem hadden we de indruk dat Anderlecht zijn bewoners aan hun lot overlaat.”

Ondanks alle drugs­toestanden is hier wonen een opluchting, vergeleken met Kuregem waar we net vertrokken. Hier zijn er nog zoveel andere dingen die wél de moeite waard zijn. Je voelt ook dat de gemeente zich inspant. In Anderlecht voelden we ons aan ons lot overgelaten”

Nora

Buurtbewoonster

Lucile van haar kant vergelijkt de afgelopen zomer niet enkel met het geplaagde Kuregem. “We hebben een week vakantie gehouden in Brussel en bezochten onder meer de groene buitenwijken. Na die week drong het pas echt door hoe goed het leven in Sint-Gillis is: er is altijd wel passage, je ontmoet mensen, je hebt de winkels op loopafstand, de bevolkingsmix zit goed, het park van Vorst vlakbij is net vernieuwd. Die groene buitenwijken waar we kwamen, voelden daarentegen vaak doods aan.” Tim deelt Luciles argumenten. “Ondanks alles blijft Sint-Gillis voor mij de beste gemeente ter wereld.”

Golf van woninginbraken

Het neemt niet weg dat die beste gemeente ter wereld met wel meer problemen kampt dan drugsoverlast. “De voorbije maanden is er een echte plaag van woning­inbraken”, geeft Tim toe. “Vooral in het hogere en rijkere deel van de gemeente. We deden een kleine rondvraag met het buurtcomité. Alleen al deze zomer komen we aan een veertigtal inbraken.” De daders blijken geregeld zelf drugsgebruikers, weet Tim. “De politie slaagt er niet echt in om de twee fenomenen tegelijk aan te pakken. Gemiddeld duurde het een uur voor een patrouille ter plaatse kwam. Sommige agenten legden dan uit dat de politiezone gewoon te weinig gelijktijdige patrouilles heeft.”

De eerste dagen na de opeenvolgende schietpartijen, liet de politiek zich vooral opmerken door het naar elkaar toeschuiven van de zwartepiet. Brussels PS-voorzitter Ahmed Laaouej vindt dat de federale regering niet genoeg doet, federaal minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) hekelt het wegkijken van de lokale niveaus (waar de PS vaak al decennia bestuurt) en ook MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez gooide ijverig olie op het vuur.

Bij de bewoners die BRUZZ spreekt, heerst vooral onbegrip over al dat gekibbel. “Dit probleem moet je toch vooral op federaal niveau aanpakken”, vindt huisarts en buurtbewoonster Naila (32), die met haar baby langs het plein met de twee banken stapt. “Ons versnipperde veiligheidsbeleid is echt een probleem. Als we blijven aanmodderen, zal dit groeien als een kanker.”

Woensdag volgden dan toch een reeks maatregelen tijdens de gewestelijke veiligheidsraad. Aan een erg lange tafel schoven daar onder meer burgemeesters, ministers, korpschefs, de minister-president, de procureur des Konings en de hoge ambtenaar van het Gewest aan. De raad besluit onder meer dat er meer coördinatie, veertig bijkomende politieagenten en twintig extra camera's komen. Minister-­president Boris Dilliès (MR) herinnert aan de mogelijkheid om een avondklok in te stellen.

Njet aan de avondklok

De optie van een avondklok valt alvast niet in goede aarde bij de bewoners. “Lege straten veroorzaken net onveiligheid, dat zag je tijdens covid”, zegt Marcella Militello van antimaffiacollectief Basta! “We hebben net leven in de straat nodig.” Zo ziet ook buurtbewoonster Pascale Vielle het. “Het leven op straat, dat is net Sint-Gillis. Als ze ooit een avondklok invoeren, dan gaan bewoners op de barricaden, hoor.”

De veertig extra agenten moeten zowel meer onderzoekscapaciteit opleveren als meer blauw op straat. Zeker dat laatste ligt in Sint-Gillis al eens gevoelig en verdeelt bewoners. “Ooit was ik bij een debat waar de deelnemers behalve de legalisering van drugs ook het afschaffen van de politie bepleitten”, herinnert Pascale zich. “Toen ik het daar opnam voor een rechtsstaat met een integere politie, werd ik uitgefloten.”

"Iedereen beseft dat er een sociale omkadering nodig is voor gebruikers, maar die moet je dan wel financieren”

Amandine

buurtbewoonster en lid van een van de buurtcomités

Net als de betogers op het Bethlehemplein zondag vraagt Pascale ondertussen vooral een betere sociale begeleiding van de drugsgebruikers. “Ik link de Brusselse drugscrisis aan het harde beleid van de Arizona-regering. De beperking van de werkloosheid vergroot de armoede. En het gebrek aan perspectieven en opvang voor mensen zonder papieren duwt mensen richting drugshandel.”

“De voorbije maanden hebben we zelfs met drugsgebruikers samengezeten om hun situatie beter te begrijpen”, vertelt Amandine, lid van het wijkcomité van het plein met de twee banken. “Zelfs crack­gebruikers kwamen daarop af. Ze willen echt geholpen worden, maar de gespecialiseerde verenigingen verliezen net subsidies. Iedereen beseft dat er een sociale omkadering nodig is voor gebruikers, maar die moet je dan wel financieren.”

En de burger? Die mag de getroffen wijken vooral niet mijden, vindt Lucile. “Kom dus pizza of mezze eten op het Bethlehemplein en blijf ook druk uitoefenen op de politiek. En aan de nationale regering wil ik zeggen: word alsjeblieft wakker!”