Studenten fotografie tonen Justitiepaleis in de steigers: 'Gebouw dat niet te vatten is'

Het Justitiepaleis torent hoog boven het Brusselse stadscentrum uit. Het ontwerp van Joseph Poelaert is een herkenningspunt in de stad, een institutioneel bastion van de Belgische justitie, maar ook een architecturaal huzarenstukje. De stellingen rond het gebouw maakten decennialang deel uit van het Brusselse panorama. Voor ze zouden verdwijnen, wilde fotografiedocente Mirjam Devriendt een fotografisch archief aanleggen.

“Zouden we, zodra de stellingen verdwenen en de gevels gerestaureerd zijn, geen spijt hebben dat er geen blijvende getuigenis van deze periode bewaard is gebleven?”, vroegen de initiatiefnemers van het boek zich af. De vraag kwam onder meer van Bart De Moor, oud-student en als advocaat betrokken bij de Stichting Poelaert. Die stichting zet zich sinds 2011 in voor de restauratie en renovatie van het Justitiepaleis en voor het behoud van zijn gerechtelijke en maatschappelijke functie.

Voor de restauratie van de voorgevel in augustus 2026 werd afgerond, liet Devriendt haar studenten van de Academie voor Beeldende Kunsten van Etterbeek (RHoK) los op en in het Brusselse icoon. Het initiatief ging van start in 2023, mondde daarna uit in een tentoonstelling en krijgt nu ook een vervolg in de vorm van een boek.

236 foto’s

Vier jaar lang werkten de fotografen in alle vrijheid, met uiteenlopende technieken en middelen: digitaal of analoog, in zwart-wit of kleur, met een Polaroid of iPhone, en zelfs met een zelfgemaakte gaatjescamera. Uit de honderden foto's die aan de Stichting Poelaert werden toevertrouwd, selecteerden de samenstellers 236 beelden voor het boek.

Met 473 gangen, 150 liften en 1.530 binnendeuren, verspreid over 110.000 vierkante meter, valt het gebouw niet in enkele beelden te vatten. De beelden uit Justice pour het Paleis zijn onderverdeeld in verschillende thema’s en tonen het gebouw vanuit uiteenlopende standpunten.

“Het Justitiepaleis is te groot en te veel. Je kunt het gebouw niet vatten”, zegt Devriendt. “Foto’s zijn een goede manier om het leesbaar te maken. Een beeld, genomen vanuit het juiste standpunt, kan iets bevattelijk maken. Door de foto’s te bekijken, dissecteer je het gebouw als het ware. Je krijgt een nieuwe manier om ernaar te kijken.”

Zo geven de fotografen een inkijk in het gigantische gebouw, een labyrint van galerijen, zittingszalen en achterkamertjes. Andere reeksen zoomen in op de materialen en details van Poelaerts ontwerp: marmer, steen en architecturale ornamenten die je als toevallige passant niet altijd opmerkt. “Door zo dicht op het gebouw in te zoomen, maken de fotografen zichtbaar wat anders verborgen blijft”, aldus Devriendt.

Sommige van die standpunten, zijn samen met de stellingen verdwenen. Enkele studenten kregen toestemming om de stellingen te betreden en konden de restaurateurs van dichtbij aan het werk zien. “Dat was geen gemakkelijke klus, maar het leverde beelden op die hierna nooit meer gemaakt kunnen worden.” Zo zien we op foto’s van Louka Van Roy de pas gerestaureerde leeuwenkoppen van dichtbij. “De foto's tonen niet alleen details die vanaf de straat nauwelijks zichtbaar zijn, maar ook het vakmanschap dat nodig is om ze in ere te herstellen”, vertelt Devriendt.

Ook vanuit de stad bekeken is het Justitiepaleis een Brussels symbool. “Het Justitiepaleis is van overal zichtbaar en naast de strategische plek die het kreeg, is ook de hoogbouw ervan erg bijzonder: het hoogstgelegen punt is geen rechte toren of een kerk, maar een ronde koepel”, zegt Devriendt. Een van haar lievelingsfoto’s uit Justice pour het Paleis toont de koepel van het Justitiepaleis in de mist. “Het is een van de eerste foto’s die binnenkwam voor de opdracht en is nog steeds een van mijn favorieten, al is het moeilijk kiezen”, lacht ze.

Tegenstrijdigheden

Voor de ene Brusselaar is het een meesterwerk, voor de ander een megalomaan bouwwerk dat daar misschien nooit hoorde te staan. Maar voor Devriendt is het Justitiepaleis vooral een Belgisch en Brussels symbool, een gebouw vol tegenstrijdigheden. “En dat vat het boek net samen: de poëzie van lelijkheid en schoonheid.”

Justice pour het Paleis is op die manier een momentopname van wat voor veel Brusselaars een blijvend beeld zal zijn: het symbool van Belgische Justitie in de steigers, op de gevoelige plaat vastgelegd.

Justice pour het Paleis, 50 euro, te koop bij uitgeverij Athemis en in de boekhandel.