System kaucyjny nabiera rozpędu. Tak zmieniają się nawyki Polaków

Paulina Hennig-Kloska o systemie kaucyjnym

Źródło wideo: RMF FM

Źródło zdj. gł.: Shutterstock

75 procent respondentów przyznało, że oddaje opakowania i zamierza robić to dalej - wynika z raportu Krajowego Systemu Kaucyjnego. Największa zmiana w porównaniu z sondażem przeprowadzonym w kwietniu br. dotyczy korzystania z systemu. Wówczas taką deklarację złożyło 62 proc.

Z kolei odsetek badanych, którzy jeszcze nie korzystają z systemu, ale planują zacząć, zmniejszył się z 19 do 6 proc., co oznacza, że część wcześniejszych deklaracji przełożyła się na korzystanie z systemu.

- Najważniejsza zmiana nie polega wyłącznie na tym, że przybyło użytkowników systemu. Widzimy, że zwrot opakowań został włączony w codzienne zachowania konsumentów. Trzy czwarte badanych korzysta z systemu i zamierza robić to dalej, a 77 proc. użytkowników łączy zwrot opakowań z zakupami w tym samym sklepie. To oznacza, że system kaucyjny stał się częścią codziennego obiegu opakowań i zakupów - ocenił Aleksander Traple, prezes Krajowego Systemu Kaucyjnego Zwrotka.

System kaucyjny zmienia nawyki

65 proc. użytkowników deklaruje, że rzadziej wyrzuca opakowania objęte systemem do zwykłych koszy. 59 proc. rzadziej wyrzuca butelkę lub puszkę poza domem, a 56 proc. bardziej świadomie podchodzi do segregacji.

Z badania wynika również, że poprawiło się postrzeganie systemu. 45 proc. badanych oceniło jego funkcjonowanie pozytywnie. W pierwszym badaniu zadowolonych było 34 proc. Z kolei odsetek ocen negatywnych zmniejszył się z 35 do 28 proc. 59 proc. badanych uważa, że system kaucyjny jest potrzebny.

Badanie pokazuje również związek pomiędzy deklarowaną wiedzą o systemie a jego oceną. 72 proc. respondentów dobrze ocenia swoją wiedzę o jego zasadach, a dla 73 proc. jasny jest cel jego wprowadzenia. Wśród osób dobrze oceniających swoją wiedzę pozytywną ocenę systemowi wystawiło 58 proc., a w grupie osób nisko oceniających swoją wiedzę - 4 proc.

77 proc. użytkowników zadeklarowało, że przy okazji oddawania opakowań robi zakupy w tym samym sklepie. W ocenie autorów badania to wysoki odsetek, choć niższy niż w pierwszym badaniu, w którym wyniósł 85 proc.

Plusy i minusy systemu kaucyjnego

Możliwość oddania opakowań jest istotna w wyborze sklepu dla 68 proc. badanych. 27 proc. wskazało, że zdarzyło im się zmienić sklep ze względu na możliwość zwrotu opakowań. Z kolei 41 proc. częściej wybierałoby mały sklep blisko domu, gdyby można było w nim oddać opakowania.

78 proc. korzystających oceniło system jako łatwy w obsłudze, przy czym za najwygodniejszą formę zwrotu badani uznają automaty, które wskazało 83 proc. użytkowników.

Jednocześnie 34 proc. użytkowników stwierdziło, że czasami trafiają na niedziałający lub zapełniony automat, a 25 proc. zdarza się to często. W przypadku kiedy zwrot okazuje się niemożliwy, 55 proc. zabiera opakowania z powrotem do domu, a 25 proc. próbuje oddać je w innym sklepie lub punkcie.

70 proc. badanych dociera do najbliższego punktu w ciągu 10 minut, w tym 34 proc. - w ciągu pięciu minut.

- To bardzo konkretna informacja dla całego rynku, gdzie trzeba szukać dalszych usprawnień. System powinien być możliwie prosty dla konsumenta, nawet jeśli za tym prostym zwrotem stoi bardzo złożona infrastruktura - skwitował wiceprezes Zwrotki Zygmunt Ochał.

Badanie zostało zrealizowane na przełomie sierpnia i września 2026 r. na zlecenie Krajowego Systemu Kaucyjnego Zwrotka przez Agencję Badawczą PBS na ogólnopolskiej próbie 1023 respondentów.

Paulina Hennig-Kloska: zebrano pięć miliardów opakowań

Szefowa resortu klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska poinformowała w środę na konferencji, że po roku skuteczność systemu miała wynieść blisko 60 proc. (wprowadzone do obiegu versus zebrane opakowania w tym samym czasie). Jak podkreśliła, zebrano pięć mld opakowań w ramach kaucji.

Resort klimatu podał także, że pracuje nad projektem zmian w systemie, który zakłada m.in. jego rozszerzenie o jednorazowe opakowania szklane, w tym tzw. małpki.

Wiceministra klimatu Anita Sowińska przekazała, że wkrótce resort poinformuje o tym, jaką pojemność takich opakowań objąć miałby system. Jak wynikało z jej wypowiedzi, zakładane vacatio legis w przypadku jednorazowego szkła miałaby wynieść około dwóch lat.

System kaucyjny w Polsce

System kaucyjny działa w Polsce od 1 października 2025 r. Do napojów w butelkach plastikowych (do 3 l), metalowych puszkach (do 1 l) doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po oddaniu opakowania.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w systemie kaucyjnym od 2026 r. są też butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (w ich przypadku kaucja to 1 zł). Producenci napojów w takich butelkach nadal mogą jednak prowadzić własne, niezależne zbiórki takich opakowań.

System kaucyjny w Polsce prowadzony jest obecnie przez sześciu operatorów (od 2027 r. dołączą dwaj kolejni), których zadaniem jest organizowanie systemu m.in. od strony logistyki i finansów.

Jednym z głównych celów systemu kaucyjnego jest osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach - 77 proc. do 2028 r. i 90 proc. od 2029 r.