Jarenlang waren F-22-gevechtsvliegtuigen overbodig, maar nu hebben de Verenigde Staten er te weinig

• Door verschuivende geopolitieke prioriteiten voor de Verenigde Staten raakte het gespecialiseerde ontwerp van de F-22 achterhaald.
• Afnemende orders en exportverboden dreven de kosten per eenheid op tot onhoudbare niveaus.
• Nieuwe rivalen zorgen ervoor dat de Verenigde Staten ineens te weinig F-22’s heeft, in afwachting van de F-47.

De F-22 Raptor, bedacht tijdens het Advanced Tactical Fighter-initiatief in de jaren 80, is ontworpen voor een specifiek doel: het luchtruim boven Europa domineren door Sovjetvliegtuigen zoals de Su-27 en MiG-29 uit te schakelen. Het doel was absolute luchtsuperioriteit te waarborgen, zodat NAVO-bommenwerpers en -gevechtsvliegtuigen ongestoord konden opereren. Met de ontbinding van de Sovjet-Unie veranderde het geopolitieke landschap echter abrupt, waardoor de Raptor zonder primaire tegenstander kwam te zitten.

Verschuiving naar asymmetrische oorlogsvoering

Het strategische nut van het vliegtuig nam na de gebeurtenissen van 11 september 2001 verder af. Toen het Amerikaanse leger zich in Afghanistan en Irak richtte op asymmetrische oorlogsvoering, werd de behoefte aan gevechtsvliegtuigen voor gevechten op grote hoogte overschaduwd door de vraag naar inlichtingenvergaring en luchtsteun dicht bij de grond.

Bijgevolg gaf het leger prioriteit aan drones, helikopters en vliegtuigen zoals de A-10, aangezien het onpraktisch was om een dure stealthonderscheppingsjager in te zetten voor grondaanvallen.

Afnemende orders en stijgende kosten

Deze verschuivende prioriteiten leidden tot een drastische vermindering van de aankopen. Een oorspronkelijk plan voor 750 vliegtuigen werd gestaag teruggebracht tot 648, vervolgens tot 339 en uiteindelijk tot 277. In 2009 bestempelde minister van Defensie Robert Gates het vliegtuig als een verouderd overblijfsel uit de Koude Oorlog en beperkte hij de totale vloot tot 187 eenheden.

Omdat Lockheed Martin contractueel het recht had om 67 miljard dollar (58 miljard euro) aan onderzoeks- en ontwikkelingskosten terug te vorderen, ongeacht het geproduceerde aantal, schoot de prijs per eenheid omhoog van naar schatting 150 miljoen dollar (130 miljoen euro) naar meer dan 300 miljoen dollar (260 miljoen euro).

Opkomst van de F-35

Het financiële herstel van Lockheed Martin was verder belemmerd door een wettelijk verbod uit 1998 op de export van het vliegtuig, waardoor verkoop aan bondgenoten zoals Japan, Israël en Australië werd verhinderd om gevoelige stealth-geheimen te beschermen. Zonder andere kopers en met een slinkende Amerikaanse orderportefeuille werd de productielijn in 2012 definitief stilgelegd.

In deze periode verlegde het Pentagon zijn focus naar de F-35, een multifunctioneel stealthplatform dat bedoeld was om veelzijdiger en kosteneffectiever te zijn voor verschillende takken van de strijdkrachten en bondgenoten.

Belangrijk is de strijd tegen Rusland en China

Het besluit om de F-22 op te geven is sindsdien een twistpunt geworden. De opkomst van vijfde-generatiebedreigingen, met name de Russische Su-57 en de Chinese J-20, heeft de behoefte aan gespecialiseerde luchtmachtjagers opnieuw aangewakkerd.

Terwijl het Pentagon de mogelijkheid onderzocht om de productie van de Raptor te hervatten, waarschuwde Lockheed Martin dat dit onbetaalbaar zou zijn.

De capaciteitskloof overbruggen

Momenteel overbrugt de luchtmacht de kloof met 4,5-generatie-straaljagers zoals de F-15EX, in afwachting van de komst van de Next Generation Air Dominance-jager, de F-47. Dit nieuwe vliegtuig zal naar verwachting echter pas halverwege de jaren 2030 operationeel zijn, en volgens prognoses zullen er slechts 185 exemplaren worden geproduceerd. Dit laat een kritieke periode van kwetsbaarheid achter, vooral omdat China naar verluidt al zesde-generatie gevechtsvliegtuigen in de lucht heeft. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!