Tu NATO strzela ostrą amunicją. Byliśmy w bazie, z której Szwedzi jadą bronić Rzeszowa

• Kreta to jedyne takie miejsce w NATO. Wojska strzelają tu ostrą amunicją w stronę zamkniętego morza, a zespół ekspertów Sojuszu ocenia każdy ich ruch, od rozstawienia sprzętu po wycofanie się.
• Na świecie brakuje pocisków do Patriotów. Amerykanie zużyli ogromne zapasy na Bliskim Wschodzie. Na dostawy czeka także Polska.
• Wojna w Ukrainie zmieniła obronę przeciwlotniczą. – Nie da się już chronić wszystkiego – przyznaje w rozmowie z WP płk Marco Manderfeld z Luftwaffe. Przetrwa ten, kto szybko zmienia pozycję.

Na skalistym półwyspie Akrotiri na Krecie, gdzie góry stromo opadają w stronę lazurowych wód Morza Śródziemnego, ważą się losy bezpieczeństwa południowej flanki NATO. To właśnie tutaj w październiku niemiecka Luftwaffe i siły zbrojne Szwecji przeprowadziły manewry Spartan Arrow 26. Podczas ćwiczeń z wyrzutni wystrzelono ostre pociski systemów Patriot oraz IRIS-T. Wirtualna Polska była na miejscu.

Dojazd do poligonu rakietowego NAMFI (NATO Missile Firing Installation) położonego na północ od lotniska w Chanii prowadzi przez wąskie serpentyny wcinające się głęboko w półwysep Akrotiri. W najbliższej okolicy nie ma osiedli mieszkaniowych ani kurortów turystycznych. Na asfaltowej drodze częściej niż samochody można spotkać wszechobecne na Krecie stada kóz.

Gdy docieramy pod bramę bazy, czeka już na nas kapitan Marc Steinbrecher, oficer prasowy niemieckiej Luftwaffe. – Najpierw instruktaż bezpieczeństwa i dokumenty. Potem możemy iść dalej – wyjaśnia. Dopiero po dopełnieniu formalności przekraczamy granicę strefy zamkniętej.

Bazę założono na początku lat 60. Dziś utrzymują ją wspólnie Grecja, Holandia i Niemcy.

W ostatnich miesiącach cały region jest w stanie podwyższonej gotowości. Powodem jest napięcie wokół Iranu po amerykańskich i izraelskich uderzeniach na ten kraj. Pod koniec sierpnia, po doniesieniach, że Teheran rozważa ataki na amerykańskie bazy w Europie, Grecja przerzuciła na Kretę baterię Patriot z wyspy Karpatos. Ma ona chronić bazę wojskową w Zatoce Suda, największy węzeł NATO we wschodniej części Morza Śródziemnego.

W technicznej części bazy, między hangarami i garażami, stoją wozy mobilnego centrum dowodzenia Luftwaffe. To ono łączy w jedną sieć obronę przeciwlotniczą różnych państw, tak by Niemcy i Szwedzi mogli działać jak jedna armia. Dla Szwedów, którzy biorą udział w manewrach na Krecie pierwszy raz, to okazja, by sprawdzić, czy ich sprzęt i żołnierze bez zakłóceń współpracują z niemieckimi – tłumaczy kapitan Steinbrecher.

– Jednym z kluczowych punktów naszych tegorocznych ćwiczeń jest właśnie praca w ramach systemu SAMOC. Szwedzcy żołnierze, którzy po raz pierwszy w historii biorą udział w manewrach w NAMFI jako goście, mają unikalną okazję, by przetestować pełną interoperacyjność i integrację swoich systemów z naszymi strukturami – wyjaśnia kapitan Steinbrecher. – Również nasz nowy system rakietowy obrony powietrznej IRIS-T SLM udało nam się tutaj po raz pierwszy połączyć z systemami obrony powietrznej innych państw – dodaje.

"Nie możemy przecież przesunąć wyspy"

Dlaczego NATO strzela akurat tutaj? Pytamy o to generała dywizji Nikolaosa Dimitrakosa, dowódcę poligonu NAMFI.

– Geografia jest kluczowa. Nie możemy przecież przesunąć wyspy w inne miejsce. Leżymy dokładnie na skrzyżowaniu najważniejszych morskich szlaków handlowych i wojskowych łączących Europę, Bliski Wschód i Afrykę Północną – mówi Wirtualnej Polsce grecki generał.

Wokół są setki kilometrów otwartego morza i nieba, więc można tu bezpiecznie strzelać ostrą amunicją. Ale nie tylko o strzelanie chodzi. Na Krecie działa jedyny na świecie zatwierdzony przez dowództwo NATO zespół ekspertów, który ocenia jednostki obrony przeciwlotniczej od początku do końca: od rozpoznania terenu, przez rozstawienie sprzętu, po strzał i wycofanie się.

– To nie jest zwykły wyjazd na stanowiska, ustawienie kilku wyrzutni i oddanie strzału – zaznacza generał.

Patrioty cenniejsze niż złoto

Patrioty należą dziś do najbardziej poszukiwanych broni na świecie. Swoją skuteczność udowodniły w Ukrainie, gdzie zestrzeliwują nawet najgroźniejsze rosyjskie rakiety, takie jak Kindżał czy Iskander.

Ukraina wciąż prosi o kolejne baterie i pociski, ale na świecie brakuje amunicji. Amerykanie zużyli ogromne zapasy, odpierając na Bliskim Wschodzie ataki Iranu i jemeńskich Hutich. Przez to opóźniają się dostawy dla innych krajów, także dla Polski. 12 października dowódca operacyjny gen. dyw. Ireneusz Nowak przyznał, że pociski PAC-3 MSE do naszych Patriotów "będą na pewno opóźnione".

Czym różnią się pociski do Patriotów, tłumaczy nam płk Marco Manderfeld, dowódca 1. Skrzydła Rakietowego Obrony Powietrznej Luftwaffe. PAC-2 wybuchają w pobliżu celu i rażą go odłamkami. Wystarczą na samoloty, śmigłowce czy pociski manewrujące. PAC-3 muszą trafić w cel bezpośrednio i niszczą go samą siłą uderzenia. To nimi strąca się rakiety balistyczne, najtrudniejsze do zestrzelenia. I to właśnie na nie czeka Polska.

Niemiecki dowódca przyznaje, że wojna zmieniła myślenie o obronie przeciwlotniczej.

– Kiedyś schemat był prostszy – łatwiej było zlokalizować źródło zagrożenia i przewidywany kierunek ataku. Dziś, przy masowym użyciu dronów, pocisków manewrujących i rakiet balistycznych, musimy stale kalkulować i bezlitośnie ustalać priorytety. Zagrożenie wzrosło tak bardzo, że nie da się już chronić wszystkiego ani całkowicie uniknąć strat – mówi.

Ogień nad wodą

Wjeżdżamy na punkt obserwacyjny na zboczu góry nad poligonem. W dole, za przepaścią, rozciąga się bezkres Morza Śródziemnego. Na stanowiskach stoją niemieckie i szwedzkie wyrzutnie Patriot oraz mniejsze systemy IRIS-T i Ozelot. Wszystkie skierowane są w stronę otwartego morza.

– Przestrzeń powietrzna oraz pas morski na długości kilkudziesięciu kilometrów od brzegu są całkowicie zamknięte dla ruchu cywilnego w okresach uzgodnionych z władzami greckimi. Scenariusz manewrów zakłada, że odpieramy atak nadciągający ze wschodu – wyjaśnia kapitan Steinbrecher.

Celem są drony odrzutowe firmy Airbus, które udają prawdziwe zagrożenia z powietrza.

Historyczny moment dla Luftwaffe

Tegoroczna edycja Spartan Arrow to dla Luftwaffe moment szczególny. Niemcy po raz pierwszy odpalili tu ostry pocisk z najnowszego systemu IRIS-T SLM, który wprowadzili do służby dopiero w lutym. Strzał był egzaminem: system przeszedł certyfikację, co przybliża go do pełnej gotowości bojowej.

System IRIS-T różni się zasadniczo od ciężkich baterii Patriot. Został opracowany jako lądowa wersja bardzo udanych pocisków powietrze-powietrze. W przeciwieństwie do Patriota ma mniejszy zasięg. To nie jedyna różnica: pociski IRIS-T startują pionowo, co pozwala zwalczać cele w promieniu 360 stopni bez obracania wyrzutni. Są też wielokrotnie tańsze w produkcji niż pociski PAC-3.

Ogromną zaletą niemieckiego systemu jest mobilność, o czym mówi też pułkownik Manderfeld. Wyrzutnie, radary i stanowiska dowodzenia są zamontowane na terenowych ciężarówkach. Dzięki temu żołnierze mogą błyskawicznie zająć pozycję, odpalić rakiety i natychmiast zmienić stanowisko.

Niemiecki dowódca wskazuje na doświadczenia z Ukrainy. Pokazują one jednoznacznie: we współczesnej wojnie ginie ten, kto stoi w miejscu. Stacjonarne pozycje ogniowe są niemal natychmiast wykrywane, a następnie atakowane. Mobilność, zwrotność i zdolność do natychmiastowej zmiany miejsca są dziś kluczem do przetrwania na polu walki – uważa rozmówca Wirtualnej Polski.

Z Krety do Polski

Niemcy nie są jednak na wyspie sami. W ćwiczeniach Spartan Arrow 26 po raz pierwszy towarzyszą im Szwedzi z Pułku Obrony Przeciwlotniczej (Luftvärnsregementet – LV 6). Szwecja dołączyła do NATO w 2024 r., a jej Patrioty osiągnęły pełną gotowość bojową na przełomie 2025 i 2026 r.

– Dla nas są to ćwiczenia końcowe przed nadchodzącą misją w Polsce. Stanowią dla nas najważniejszy środek weryfikacji poziomu wiedzy personelu i realnych możliwości systemów. Jest to pierwsze ostre strzelanie z systemu Patriot w całej historii szwedzkich sił zbrojnych – mówi podpułkownik Michael Mattsson, dowódca batalionu Patriot ze szwedzkiego pułku LV 6, w rozmowie z Wirtualną Polską.

Od grudnia Szwedzi zastąpią Holendrów i będą chronić niebo nad lotniskiem Jasionka koło Rzeszowa. To przez nie płynie większość pomocy wojskowej i humanitarnej dla Ukrainy.

– Nasza jednostka jest znakomicie wyszkolona i przygotowana. Morale żołnierzy jest bardzo wysokie. Dokładnie po to trenowaliśmy w ostatnich latach, aby móc w praktyce pomóc Ukrainie i chronić sojuszników. Po zakończeniu manewrów na Krecie będziemy w stu procentach gotowi do przejęcia odpowiedzialności w Jasionce – zapewnia podpułkownik Mattsson.

– Nie odpowiadamy już tylko za naszą własną granicę. Nasza odpowiedzialność sięga teraz znacznie dalej – dodaje. Misja w Jasionce jest naturalną konsekwencją tej zmiany.