Platformy pod lupą UKE. Nowe prawa dla użytkowników internetu

6 listopada weszła w życie nowelizacja ustawy, która umożliwia prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej m.in. rozpatrywanie skarg Polaków na platformy internetowe oraz prowadzenie kontroli i nakładanie kar na firmy, które łamią przepisy unijnego aktu o usługach cyfrowych.

Zdj. poglądowe /Shutterstock

Chodzi o nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, którą prezydent podpisał 25 września. Nowela ma na celu skuteczne wdrożenie aktu o usługach cyfrowych - rozporządzenia DSA-  który obowiązuje w UE od dwóch lat.
Na mocy ustawy, która weszła w życie w piątek, Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) został krajowym koordynatorem odpowiedzialnym za nadzór nad rynkiem cyfrowym w Polsce. Do jego zadań - jako koordynatora - należy m.in. współpraca z Komisją Europejską oraz właściwymi organami innych państw członkowskich, w sprawach związanych z aktem o usługach cyfrowych.

Nowe przepisy umożliwiają również Prezesowi UKE rozpatrywanie skarg obywateli i uprawnionych do tego instytucji na platformy internetowe objęte DSA. Chodzi o skargi na tzw. dostawców usług pośrednich, czyli m.in. platformy społecznościowe, handlowe, wideo, firmy hostingowe, operatorów internetowych i dostawców usług chmurowych. Każdy użytkownik, który uważa, że platforma naruszyła konkretne obowiązki DSA, może złożyć na nią skargę do Prezesa UKE.

Jak wyjaśnił urząd na swojej stronie internetowej, skarga może dotyczyć m.in. sytuacji, w których: platforma nie przekazuje odpowiedniego uzasadnienia decyzji dotyczącej treści lub konta; nie realizuje obowiązków związanych z przejrzystością reklam czy systemów rekomendacji. 

„Skarga do koordynatora nie jest jednak kolejnym odwołaniem od decyzji platformy. Jej celem jest zgłoszenie możliwego naruszenia obowiązków wynikających z DSA, a nie samo doprowadzenie do przywrócenia konta, opublikowania usuniętego wpisu czy usunięcia określonej treści” - podkreślił urząd na swojej stronie internetowej.

Skargi można składać także na platformy, których główne miejsce prowadzenia działalności znajduje się poza Polską. Jeśli Prezes UKE uzna, że sprawa leży w jego kompetencjach - rozpatrzy skargę. Jeżeli natomiast uzna, że sprawa należy do koordynatora ds. usług cyfrowych w innym państwie UE – przekaże ją do właściwego organu.

Według nowych przepisów nadzór nad rynkiem cyfrowym w Polsce podzielony jest między trzy podmioty. Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) odpowiada za wykonywanie i egzekwowanie przepisów DSA wobec platform, które udostępniają materiały wideo. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odpowiada z kolei za naruszenia interesów konsumentów m.in. przez platformy handlowe. Prezes UKE ma natomiast obsługiwać pozostałe sprawy.

Oznacza to, że UKE, KRRiT oraz UOKiK mogą prowadzić postępowania, kontrole i nakładać kary pieniężne na dostawców cyfrowych, którzy łamią przepisy DSA. W najpoważniejszych przypadkach sankcje mogą sięgać 6 proc. światowego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku obrotowego.

Działania związane z nadzorem rynku cyfrowego mogą być podejmowane przez UKE, KRRiT oraz UOKiK  przede wszystkim wobec firm, których główne miejsce prowadzenia działalności jest w Polsce, a także wobec podmiotów podlegających jurysdykcji Polski zgodnie z DSA.

Regulacje umożliwiają też powołanie przy Prezesie UKE Krajowej Rady do spraw Usług Cyfrowych, która ma liczyć 15-18 członków. W skład rady wejdą m.in. przedstawiciele prezydenta, Sejmu i Senatu, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Prezesa UOKiK oraz Przewodniczącego KRRiT.

Nowela reguluje też zasady i tryb certyfikacji organów pozasądowego rozstrzygania sporów, przyznawanie statusu „zaufanego podmiotu sygnalizującego” oraz statusu „zweryfikowanego badacza”. Koordynator ds. usług cyfrowych będzie musiał uzgadniać przyznanie tych statusów z Prezesem UODO i innymi organami państwowymi. Negatywna opinia organu uniemożliwi uzyskanie statusu zaufanego podmiotu sygnalizującego i statusu zweryfikowanego badacza.

Na mocy nowelizacji, która weszła w życie w piątek, prezes UKE nie może natomiast wydawać nakazów usunięcia lub zablokowania dostępu do konkretnych, nielegalnych treści w internecie. Mechanizm dotyczący takich nakazów, opisany jest w innym akcie prawnym. Chodzi o nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, która została skierowana do podpisu przez prezydenta 23 października br. i czeka na jego decyzję.

Akt o usługach cyfrowych, czyli DSA, jest pierwszą na świecie regulacją cyfrową, która nakłada na firmy w całej UE odpowiedzialność za treści zamieszczane na ich platformach. Jego celem jest stworzenie bezpieczniejszego i bardziej przejrzystego środowiska online przy jednoczesnej ochronie wolności słowa. Wprowadza większą przejrzystość zasad moderacji treści, obowiązek uzasadniania decyzji o ich usunięciu oraz jasne reguły dotyczące działania algorytmów i reklam. Akt w całości obowiązuje w krajach UE od 17 lutego 2024 roku.