Özbekistan'da Türk Dünyası'na uygun alfabeye geçiş için kanun kabul edildi

Özbekistan Senatosunun 19. Genel Kurul toplantısında, 7 Temmuz'da Parlamentonun Yasama Meclisi tarafından görüşülerek Senatoya gönderilen alfabe konusundaki kanun tasarısı ele alındı.

Senato Genel Kurulu tarafından kabul edilen kanuna göre yeni Özbek alfabesi, ülkedeki mevcut 26 harf ve 3 harf birleşimi yerine 28 harf ve bir kesme (') işaretinden oluşacak.

Düzenlemeyle, halen "o‘", "g‘", "sh" ve "ch" şeklinde kullanılan harf ve harf birleşimlerinin sırasıyla "ö", "ğ", "ş" ve "ç" olarak yazılması kabul edildi. Yeni alfabede ayrıca "ng" harf birleşimine yer verilmemesi de kararlaştırıldı.

Böylece Özbek alfabesinin, Türkiye başta olmak üzere Latin alfabesini kullanan Türk Dünyası'ndaki alfabelerle benzerliğinin artırılması öngörülüyor.

Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından mevcut alfabenin kullanımına ilişkin geçiş süreci uygulanacak.

Resmi belgeler, kamu kurum ve kuruluşlarının logoları, para birimleri, tabelalar ve diğer bazı unsurlarda mevcut alfabenin kullanımına, kanunun uygulanmasına ilişkin hazırlanacak eylem planında belirlenen sürelere kadar izin verilecek.

Senatoda kabul edilen kanun, onaylanmak üzere Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e gönderildi. Yeni alfabe, kanunun Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmasının ardından yürürlüğe girecek.

Özbekistan'ın Latin alfabesine geçiş süreci

Sovyetler Birliği döneminde 1929-1940 yıllarında Latin alfabesini, 1940'tan itibaren ise Kiril alfabesini kullanan Özbekistan'da, bağımsızlığın ilan edilmesinin ardından 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişe ilişkin yasa kabul edildi.

31 harf ve bir kesme işaretinden oluşan bu alfabe, 1995'te 29 harfli yeni Latin alfabesiyle değiştirildi ve 1993'te kullanılan "ş", "ç", "ö" ve "ğ" harflerinin yerine "sh", "ch", "o‘" ve "g‘" harf birleşimleri getirildi.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 2021'de imzasıyla, Kiril ve Latin alfabelerinin aynı anda kullanıldığı ülkede tamamen Latin alfabesine geçilmesi kararlaştırıldı ve 1995'te kabul edilen Latin alfabesinin Türk Dünyasında kullanılan ortak alfabeye yaklaştırılması yönünde çalışmalar başlatıldı.

Yapılan çalışmalar kapsamında mevcut Özbek alfabesinde kullanılan "sh", "ch", "o‘" ve "g‘" harf birleşimleri yerine Türkçedeki karşılıklarına benzer şekilde "ş", "ç", "ö" ve "ğ" harfleri ile (') kesme işaretinin kullanılmasını öngören yeni alfabe kamuoyunun görüşüne sunulmuştu.

Kürşad Zorlu: Türk Dünyası açısından oldukça kıymetli

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Özbekistan'da Türk Dünyası'na uygun alfabeye geçiş için kabul edilen kanunun Türk Dünyası açısından oldukça kıymetli olduğunu ifade etti.

Zorlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Özbekistan Cumhuriyeti Senatosu'nun Latin alfabesine geçiş sürecinde, Türkiye ve Türk Dünyası ile dil entegrasyonunu güçlendirecek ortak alfabe çalışmalarıyla uyumlu biçimde Özbek alfabesine yönelik yeni düzenlemeyi kabul etmesinden büyük bir memnuniyet duyduklarını belirtti.

Kabul edilen yeni değişikliğin karmaşık harflerin yerine daha pratik ve ortak Türk alfabesi ile tam uyumlu sembollerin getirilmesini sağladığını aktaran Zorlu, "Buna göre yeni düzenlemeyle, mevcut alfabedeki 26 harf ve 3 harf kombinasyonunun yerini 28 harf ve bir kesme işareti alacak. Reformun en büyük yeniliği ise yazımı ve bilgisayar ortamında kullanımı zor olan çift sembollü harflerin tek bir karakterle değiştirilmesi olacaktır." değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye olarak dil ortaklığını güçlendirecek çalışmalara büyük önem verdiklerinin altını çizen Zorlu, şunları kaydetti:

"Nitekim Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından ortak alfabe ile hazırlanmış ilk eser 7 Ekim 2025'te kıymetli devlet başkanlarına takdim edilmişti. Yaklaşık 40 milyon nüfusu ve stratejik konumuyla, son 10 yılda pek çok sahada ciddi bir sıçrama gösteren Özbekistan'ın bu yönelimi Türk Dünyası açısından oldukça kıymetlidir. Bu vesileyle söz konusu kararın mimarı Özbekistan Cumhurbaşkanı Sayın Şevket Mirziyoyev'e şükranlarımızı sunuyor, kardeş Özbekistan'a ve Türk Dünyası'na hayırlı olmasını diliyorum."