Hoeveel kost een modern gevechtsvliegtuig écht? Van de F-35 tot de Eurofighter

• Zowel op het vlak van aankoop als op onderhoud zijn er grote verschillen tussen beschikte gevechtsvliegtuigen.
• De totale levenscycluskosten van gevechtsvliegtuigen liggen ver boven de initiële catalogusprijs.
• Stealthcapaciteiten jagen de operationele kosten tot extreme hoogten op.

De werkelijke kosten van een modern gevechtsvliegtuig reiken veel verder dan de oorspronkelijke catalogusprijs. Hoewel één vliegtuig tientallen miljoenen euro’s kan kosten, omvat de totale financiële verbintenis ook wapens, pilotenopleiding, infrastructuur, reserveonderdelen en onderhoud op lange termijn. Daardoor zijn de totale uitgaven vaak vele malen hoger dan de oorspronkelijke aankoopprijs.

F-35: relatief betaalbaar in aankoop, duur in onderhoud

De Amerikaanse F-35 Lightning II geldt als het summum van de luchtvaarttechnologie, met stealthcapaciteiten en geavanceerde sensoren voor gegevensuitwisseling. Hoewel de aanschafkosten concurrerender zijn geworden – de conventionele F-35A kostte in eerdere contracten ongeveer 82,5 miljoen dollar (71 miljoen euro) – bedragen de totale productiekosten, inclusief motoren, doorgaans zo’n 105 miljoen dollar.

De echte financiële last ligt echter in het onderhoud. Recente rapporten van het GAO geven aan dat de totale levenscycluskosten voor het Amerikaanse programma zijn gestegen tot 1,58 biljoen dollar, wat de eerdere prognoses ver overstijgt. De jaarlijkse operationele kosten per vliegtuig worden nu geschat op 6,6 miljoen dollar (5,7 miljoen euro). Dat is aanzienlijk hoger dan de oorspronkelijke doelstelling van 4,1 miljoen. Tijdens de geschatte levensduur van 30 à 40 jaar van een F-35 komt dat dus al snel neer op zo’n 250 miljoen dollar extra in operationele kosten, bovenop de aankoopprijs.

F-16: goedkoper, maar niet langer spotgoedkoop

De F-16 Fighting Falcon wordt daarentegen al lang beschouwd als een budgetvriendelijke optie. De nieuwste Block 70/72-versies zijn echter veel duurder dan hun voorgangers vanwege geïntegreerde AESA-radars en vernieuwde elektronica. Zo bedroeg een Bulgaarse overeenkomst voor acht straaljagers in totaal 1,3 miljard dollar. Hoewel dit neerkomt op gemiddeld meer dan 160 miljoen dollar per stuk, omvat dat bedrag volledige ondersteuningspakketten.

De belangrijkste aantrekkingskracht van de F-16 blijft het gevestigde wereldwijde onderhoudsnetwerk en de lagere exploitatiekosten in vergelijking met de F-35. Daardoor is het toestel ideaal voor landen die zich richten op soevereiniteit over het luchtruim in plaats van op stealth.

Europese alternatieven niet per se goedkoper

Europa biedt verschillende hoogwaardige alternatieven. De Franse Dassault Rafale is een veelzijdig multifunctioneel gevechtsvliegtuig dat geschikt is voor nucleaire afschrikking en grondaanvallen. Een Servisch contract uit 2024 voor twaalf vliegtuigen kostte 2,7 miljard euro, wat neerkomt op gemiddeld 225 miljoen euro per stuk inclusief ondersteunende diensten. Hoewel het de stealtheigenschappen van de F-35 mist, biedt het Frankrijk strategische onafhankelijkheid wat betreft productie en upgrades.

Ook de Eurofighter Typhoon – een samenwerkingsverband tussen het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Italië en Spanje – vereist forse investeringen voor voortdurende modernisering. Een recente Spaanse aankoop van 25 straaljagers bedroeg meer dan 4 miljard euro, of minstens 160 miljoen euro per vliegtuig wanneer het volledige bedrag wordt gedeeld door het aantal toestellen. Dat illustreert de hoge prijs van het in stand houden van een soevereine Europese industriële basis.

Gripen: betaalbaar in gebruik, maar de aankoop blijft duur

De Zweedse JAS 39 Gripen wordt op de markt gebracht als een slank, efficiënt alternatief. De belangrijkste verkoopargumenten zijn de lage onderhoudsbehoeften en de mogelijkheid om vanaf geïmproviseerde startbanen te opereren.

Desondanks blijft de geavanceerde Gripen E/F duur. Een Colombiaanse order voor 17 straaljagers bedroeg 3,1 miljard euro. Dat komt neer op ongeveer 182 miljoen euro per toestel, wanneer de volledige contractwaarde wordt meegerekend. De werkelijke economische waarde van de Gripen ligt in de logistiek, aangezien het toestel is ontworpen voor een minimale grondbemanning en snelle doorlooptijden, wat op de lange termijn aanzienlijke besparingen oplevert voor kleinere luchtmachten.

Vergelijken blijft moeilijk

Uiteindelijk is het moeilijk om gevechtsvliegtuigen met elkaar te vergelijken, omdat gerapporteerde prijzen vaak de kosten van het casco vermengen met die van volledige aanschafprogramma’s. De meest cruciale factor is de totale eigendomskosten over meerdere decennia.

Een goedkoper vliegtuig dat voortdurend gerepareerd moet worden, kan duurder uitvallen dan een hoogwaardig toestel met een hoge betrouwbaarheid. Militaire leiders moeten daarom de initiële investering afwegen tegen het operationele nut van het vliegtuig en de blijvende kosten om een vloot vliegklaar te houden. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!