'Je mag gewoon binnenwandelen en je hoeft niks te kopen': galeriebezoek voor dummies

Brussel kent een levendige galeriescene, die volgend weekend tijdens RendezVous iedereen van harte welkom heet. Maar ook al staan de deuren wagenwijd open, toch blijft daar die drempel. Dat is niet nodig, zeggen enkele galeristen. “Een galerie is gratis, en je geniet het privilege van een persoonlijke gids.”

Tenzij je uit het milieu komt en over de juiste habitus beschikt, zoals de socioloog Pierre Bourdieu het geheel van klassegebonden denk-, gedrags- en smaakpatronen noemt, kan het best lastig zijn om een galerie zomaar binnen te stappen. Jammer, want van 10 tot en met 13 september loopt RendezVous: Brussels Art Week. Tientallen galerieën zijn dan vrij te bezoeken en verwelkomen potentiële nieuwe klanten met open armen.

Om die drempel te verlagen, vroeg BRUZZ drie galeriehouders hoe dat in z’n werk gaat, een galeriebezoek. Hoe moet je je als bezoeker gedragen, wat zijn de geplogenheden, en wat de nieuwe tendenzen? Esther Verhaeghe, van de gelijknamige galerie aan de vijvers van Elsene, Tim Wouters van Wouters Gallery – naast Kanal – en Hannah De Roo, gallery manager van het Antwerpse NQ Gallery geven uitleg

Mag ik zomaar binnenwandelen?
Esther Verhaeghe: Natuurlijk. Als het mooi weer is, staat de deur gewoon open. Een galerie verschilt daarin niet van een andere winkel. Al ben ik, net als de meeste galeriehouders, maar een deel van de week doorlopend open. De rest is op afspraak.
Tim Wouters: Je gedraagt je in een galerie zoals in een museum. Met dat verschil dat een galerie gratis is, én je er het privilege van een persoonlijke gids geniet, die het kunstwerk kan introduceren en vragen kan beantwoorden.

Dat praatje met de galerist boezemt net schrik in, als je niet zoveel van kunst afweet.
Hannah De Roo: Je hoeft niet bang te zijn om door de mand te vallen. Iedereen percipieert kunst anders. Een galerie is een plek waar iedereen welkom moet zijn en veel galeristen streven daarnaar.
Verhaeghe: De galeriehouder die weet dat je geen belangrijke cliënt bent en je wat vanuit de hoogte behandelt: ze bestaan, ik heb het zelf nog meegemaakt. Maar dat zijn uitzonderingen. Doorgaans loopt die interactie zoals in elke andere winkel: respectvol.

Toch heeft een galerie vaak een snobistisch imago, waardoor die wat ontoegankelijk oogt. Hoe kijk je daar zelf naar?
De Roo: Door de hele dag met stijl, esthetiek en kleur bezig te zijn, kleden nogal wat galeristen zich wat excentrieker of klassiek. Maar het is zeker niet de bedoeling om ons afstandelijk of ontoegankelijk op te stellen. Wel is het zo dat de kunstsector een luxesector is: je koopt pas kunst als er geld over is. Dat vertaalt zich naar de galerie, en de galerist die erin staat.

Is er een dresscode voor de klanten?
Alle drie: Neen.

Wat wordt er van mij verwacht zodra ik binnen ben?
De Roo: Kijken is belangrijk. Je moet het werk in je opnemen, neem daar de tijd voor. Als de gedachte dat je het helemaal niet goed vindt door je hoofd stroomt, hoef je je daar niet voor te schamen. Wil je uitleg, dan zal de galeriehouder die heel graag geven. We zijn allemaal mensen met een grote passie, en willen die passie graag doorgeven.

Is de artiest aanwezig?
De Roo: Op de opening van de tentoonstelling – de vernissage – wel. Dat gaat meestal gepaard met een glaasje, wat een praatje met de artiest makkelijker maakt. Op een gewone dag is de artiest doorgaans niet aanwezig.
Verhaeghe: Als de klant erom vraagt, regel ik graag een ontmoeting. Zowel klant als koper vinden dat fijn, en het is commercieel interessant.

Wat met kinderen: meenemen of thuislaten?
De Roo: Ik neem mijn pluszoontje van tien overal mee naartoe. Het is net mooi en zelfs belangrijk dat hij al vanaf jonge leeftijd musea en galerieën bezoekt. Omgekeerd geldt dat kunst moet leven bij de jeugd.
Verhaeghe: Kinderen en aangelijnde honden zijn welkom in mijn galerie. Wel moeten ze voorzichtig zijn en niks aanraken. Tenzij het kunstwerk daarom vraagt, maar dan nog gebeurt dat in overleg met de galeriehouder.
Wouters: Opnieuw: het is net als in een museum. Als ouder kun je makkelijk zelf inschatten of je kinderen mee kunt nemen. Al blijven bezoekers in mijn galerie zelden langer dan tien minuten. Tenzij ze om uitleg vragen of echt willen kopen.

Mensen die voor een Louise Bourgeois of een Rothko staan: zij voelen iets, beginnen soms te huilen. Zoiets heb je niet op een scherm.

De prijs. Die hangt niet altijd naast het werk, wat enige stress met zich kan meebrengen. Is het onbeleefd om naar de prijs te informeren?
Wouters: Helemaal niet.
De Roo: Ik snap de drempel wel om ernaar te vragen. Je krijgt misschien het gevoel dat je het werk dan ook moet kopen. Daarom leg ik altijd een prijslijst binnen handbereik.
Wouters: Vaak schrikken mensen van het bedrag, maar net zoals een bank bieden wij oplossingen aan, bijvoorbeeld door betalingen in schijven. Of er zijn misschien edities: identieke of sterk vergelijkbare items, waardoor de prijs voor één werk lager is.
De Roo: Als de koper akkoord gaat met de prijs, dan wordt er een verkoopovereenkomst ingevuld. Het werk blijft wel nog in de galerie tot het einde van de tentoonstelling.

Hoeveel kost een werk bij jullie gemiddeld?
Wouters: Moeilijk te zeggen. Dat gaat van 500 tot 50.000 euro.
Verhaeghe: Minimaal 400 à 500 euro. De gemiddelde prijs zal ergens tussen de 2.000 en 4.000 euro liggen, maar dat hangt sterk af van de artiest, en het formaat van het werk.

Hoeveel daarvan is voor de galerist?
Verhaeghe: Meestal is dat 50 procent. In ruil stellen we het werk tentoon, doen we de marketing, de communicatie, staan we in contact met musea en verzamelaars enzovoort.

De galerie zelf dan. Die is vaak wit en kaal. Waarom?
Wouters: Zo is er geen ruis. Met witte muren staat het werk helemaal centraal en kun je het op de meest natuurlijke manier bekijken.
De Roo: Er zijn ook kunstenaars die de muur meenemen in de beleving. Maar er wordt inderdaad vaak gekozen voor wit, omdat het kunstwerk de show moet stelen. Die witruimte geeft pauze tussen de werken. Zeker als er verschillende kunstenaars samen worden tentoongesteld, is dat belangrijk.

Daardoor is de sfeer in heel wat galerieën wel min of meer dezelfde. Een beetje, welja, gekunsteld.
Verhaeghe: Ik hou ook niet van witte kubussen. Mijn galerie is in een burger­woning en dat is ook de feel die ik wil bieden als galerist. Zo kun je de kunst zien in een omgeving die lijkt op je eigen woonkamer. Artiesten zien in hun fantasie hun werk graag aan een witte museummuur hangen, maar kunst mag niet steriel zijn. In een woonkamer kan het vreugde schenken, of ontroering.
De Roo: Je hebt wel meer en meer niet-witte galerieën. Er zijn nu vaak tentoonstellingen in een oud pand, een kapel, een kerk.

Zijn er verder nog nieuwigheden?
De Roo: Er zijn meer art spaces: vrije kunst­ruimtes waar vaak met jonge mensen gewerkt wordt. De nadruk ligt er niet op verkopen, wat bij een galerie wel het geval is.
Wouters: Ik deed eens een swap met een galerie in Genua: hun programma voor een Belgisch publiek en vice versa. En tijdens covid hebben we met collega-galeristen uit Brussel een Ronde van Vlaanderen gedaan. Omdat mensen veel meer in eigen streek bleven, hielden we tentoonstellingen in Veurne, Oostende, enzovoort.
Verhaeghe: We moeten steeds creatiever uit de hoek komen om mensen in de galerie te krijgen. Mensen willen iets leuks, origineels. Daarom organiseer ik artist talks, of een meditatiesessie naast een kunstwerk. Dat laatste was een groot succes.

Is het moeilijker geworden om mensen tot in de galerie te krijgen?
Verhaeghe: Ik vind van wel. Vroeger was het in Brussel in bepaalde milieus traditie om in het weekend de antiquariaten en galerieën af te schuimen. Gewoon, om te flaneren. Dat is verminderd.

Hoeveel mensen zie je per dag?
Wouters: Op een weekdag: twee tot vijf personen. Zaterdag is de topdag. Ik kijk uit naar de opening van Kanal. Tijdens Kanal Brut kwamen daar dagelijks zevenhonderd mensen over de vloer. Als slechts enkelen van hen onze galerie binnenstappen, maakt dat al een groot verschil.

Je gedraagt je in een galerie zoals in een museum. Met dat verschil dat een galerie gratis is.

Tim Wouters

Proberen jullie groepen te bereiken die nauwelijks tot nooit een galerie binnenstappen?
De Roo: Om een jong publiek te bereiken zijn sociale media cruciaal. Daarnaast zijn kunstenparcours, events of kunstbeurzen zoals Art Brussels heel belangrijk.
Wouters: RendezVous zet in op guided tours: voor 5 euro kun je al inschrijven. Zo komen nieuwe mensen ook bij ons terecht. Maar die verbreding heeft haar limieten. Uiteindelijk zijn wij gewoon een winkel, we moeten onze tijd en energie optimaliseren. Het publiek dat komt kuieren, is niet altijd het publiek waar ik mijn energie in kan steken.

Die ‘leken’ vormen niet het leeuwendeel van de mensen die binnenlopen?
Verhaeghe: Klopt. Ik krijg vooral verzamelaars over de vloer, die goed op de hoogte zijn van wat er hier wordt tentoongesteld. Slechts een klein deel komt spontaan binnen, gecharmeerd door wat ze zien, maar als galeriehouder kun je altijd verrast worden. Iemand kan verliefd worden op een werk en de kunstenaar beginnen te volgen. Zelfs als ze niet kopen, wil ik hen de artiest leren kennen.
Wouters: Ook bij mij is dat een kleine minderheid. Het zijn vooral mensen die voor musea werken of zelf kunstenaar zijn die spontaan langskomen – een incrowd die het circuit kent en graag langs galerieën struint, op zoek naar ontdekkingen. Met echte verzamelaars maak ik dan weer een afspraak. Die doen niet zomaar een toertje.

Tot slot: we leven tegenwoordig haast meer on- dan offline. En een kunstwerk is in high-de­fi­ni­ti­on op je telefoon te zien. Heeft een galerie nog wel een toekomst?
De Roo: Vast en zeker. Een reproductie van een werk kan ook maar zoveel meegeven. Vaak zijn de kleuren toch net iets anders, of is het niet duidelijk hoe groot het beeld nu precies is. Het publiek moet het werk echt in de ruimte zien staan.
Wouters: Als galerie zijn we bovendien de eerste toonplek voor jonge kunstenaars. Ze leren er met een ruimte in dialoog te gaan. Die vier muren blijven dus belangrijk: voor de kunstenaar én voor de bezoeker. Je moet een werk kunnen ervaren.
Verhaeghe: Mensen die voor een Louise Bourgeois of een Rothko staan: zij voelen iets, beginnen soms te huilen. Zoiets heb je niet op een scherm

RendezVous, van 10 tot en met 13 september, verspreid over Brussel