Przed nami sezon infekcyjny. Jakie szczepienia warto wykonać i kiedy?

Kluczowe fakty:

• Sezon infekcyjny w Polsce trwa od października do kwietnia - wtedy obserwuje się najwięcej zakażeń dróg oddechowych.
• Grypa może prowadzić do poważnych powikłań. U kogo szczególnie?
• W sezonie 2025/2026 w Polsce zaszczepiło się przeciwko grypie 2,3 mln osób, jednak odsetek zaszczepionych seniorów wyniósł jedynie 16 proc.
• Szczepienia przeciwko grypie, RSV oraz COVID-19 mogą być podawane podczas jednej wizyty. Co jeszcze zalecają eksperci?

Sezon infekcyjny w Polsce zaraz się rozpocznie. To właśnie od października do kwietnia obserwujemy najwięcej zakażeń dróg oddechowych, takich jak grypa oraz choroba syncytialna układu oddechowego, wywoływana przez wirusa RSV (uznawanego nawet za groźniejszego od wirusa grupy sezonowej). Dlaczego właśnie w tym czasie?

"W chłodniejszych miesiącach więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, rzadziej otwieramy okna, co sprzyja transmisji wirusów i bakterii drogą kropelkową i powietrzną. Dodatkowo, niższa wilgotność powietrza prowadzi do wysuszenia błon śluzowych nosa i gardła, osłabiając naturalną barierę ochronną organizmu. W tym czasie aktywność sezonowych patogenów, takich jak wirusy grypy, RSV, koronawirusa SARS-CoV-2 znacząco wzrasta" - tłumaczą eksperci resortu zdrowia na rządowej stronie.

Grypa to także groźne powikłania

Infekcje najczęściej roznoszą dzieci. - To są swego rodzaju rodzinni bioterroryści - zauważyła dr Ilona Małecka z Katedry i Zakładu Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu podczas wrześniowej konferencji "Gotowi na sezon 2026/2027".

Najbardziej jest to widoczne na przykładzie grypy. Wirusem grypy sezonowej najczęściej zarażają się dzieci i nastolatkowie do 14. roku życia. U seniorów infekcje te zdarzają się nawet kilkakrotnie rzadziej, za to kilkakrotnie częściej dochodzi u nich do zgonów z powodu powikłań pogrypowych. Hospitalizacje niemal równie często zdarzają się u dzieci do piątego roku życia, jak i osób powyżej 65. roku życia. To dlatego, że grypa jest ostrą chorobą wirusową dróg oddechowych, której przebieg zależy nie tylko od patogenu, ale odporności i stanu zdrowia chorego. Wirus stale mutuje, dlatego można chorować na nią wielokrotnie. Zakażenie następuje drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni (np. skażone dłonie).

W sezonie 2024/2025 w Polsce zachorowało ponad dwa miliony osób. Często obserwowano koinfekcje, m.in. grypę współistniejącą z RSV, rinowirusami czy zakażeniami bakteryjnymi, takimi jak pneumokoki. - Zdarza się, że musimy jednocześnie leczyć grypę i pneumokokowe zapalenie płuc - mówił w rozmowie z tvn24.pl w lutym br. lek. Łukasz Durajski, rezydent pediatrii.

Szczepienie dzieci chroni całą rodzinę

Zdaniem specjalistów Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych szczepienie dzieci ma kluczowe znaczenia dla sytuacji epidemiologicznej całego społeczeństwa. - To ochrona dla całej rodziny, gdyż mniej zakażeń u dzieci oznacza mniejszą szansę wniesienia grypy do domu, także dla seniorów - przekonywał przewodniczący Rady Naukowej OPZChI. Niestety, dzieci i młodzież wciąż są w Polsce zbyt rzadko szczepione przeciwko grypie, choć szczepienie to jest zalecane co sezon od szóstego miesiąca życia i jest bezpłatne dla osób do 18. roku życia. Według danych Centrum e-Zdrowia w sezonie 2025/2026 przeciwko grupie zaszczepionych było jedynie 97 tys. dzieci do czwartego roku życia, 100 tys. w wieku 5-9 lat, 63 tys. w wieku 10-14 lat oraz 42 tys. w wieku 15-19 lat.

W całym kraju we wszystkich grupach wiekowych przeciwko grypie w minionym sezonie 2025/2026 zaszczepiło się 2,3 mln osób. Najczęściej - seniorzy w wieku co najmniej 65 lat. Jednak nawet w tej grupie, najbardziej zagrożonej powikłaniami, szczepi się zbyt mało osób, bo zaledwie 16 proc. Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) co roku przeciwko grypie powinno być zaszczepionych co najmniej 75 proc. seniorów. Wtedy jest największa gwarancja, że seniorzy unikną ciężkiego przebiegu tej choroby oraz przedwczesnego zgonu.

Dla porównania: w Danii i Wielkiej Brytanii przeciwko grypie szczepi się 78 proc. seniorów, w Irlandii - 76 proc., a w Portugalii - 72 proc. Z raportu OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) opublikowanego w 2025 r. wynika, że wyprzedzają nas Czechy (25 proc.), Rumunia (23 proc.), Węgry (20 proc.) i Słowenia (18 proc.).

Jakie szczepionki są dostępne i kiedy je przyjąć?

Przypominamy: w aptekach dostępne są trzy rodzaje szczepionek przeciwko grypie na sezon 2026/2027, które objęte są 50-procentową refundacją na receptę. Bezpłatnie szczepionki są dostępne dla dzieci po ukończeniu szóstego miesiąca życia do 18 lat, dla osób w wieku od 65 lat i dla kobiet w ciąży i połogu. Z 50-procentową refundacją szczepionkę mogą kupić wszyscy dorośli w wieku 18-64 lata. Do 30 czerwca 2026 r. refundacją objęte były szczepionki przeciw grypie czterowalentne, a od 1 lipca 2026 r. zostały one zastąpione refundowanymi szczepionkami trójwalentnymi, przy zachowaniu podobnych wskazań oraz zasad dostępności. Zmiana ta wynika z zaleceń WHO dotyczących składu szczepionek na sezon szczepień przeciw grypie.

"W Polsce sezon epidemiczny grypy trwa od października do maja, a szczyt zachorowań od stycznia do marca, aczkolwiek w poszczególnych sezonach ten czas może się nieznacznie różnić. Optymalnie czas szczepienia przeciw grypie powinien mieć miejsce przed rozpoczęciem okresu zwiększonej zachorowalności" - przypomniał resort zdrowia.

RSV: najgroźniejszy dla niemowląt i seniorów

Nie tylko grypa niesie ze sobą ryzyko powikłań i hospitalizacji. Groźniejsza pod tym względem, jak wspomnieliśmy na początku, jest infekcja dróg oddechowych wywoływana przez wirusa RSV. Szczególnie w przypadku niemowląt i seniorów.

Jak podaje agencja Newseria, w 2025 roku odnotowano ponad 94 tys. zakażeń, przeszło dwa razy więcej niż rok wcześniej, w tym ponad 33 tys. wśród dzieci do drugiego roku życia. Zakażenie może początkowo przypominać zwykłe przeziębienie, ale u najmłodszych pacjentów stan zdrowia może się pogorszyć w ciągu kilku godzin, prowadząc do duszności oraz konieczności zastosowania tlenoterapii lub hospitalizacji. - W przypadku zakażenia wirusem RSV częstotliwość hospitalizacji wzrasta wraz z wiekiem - zawrócił uwagę prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych podczas konferencji "Gotowi na sezon 2026/2027". Wśród osób w wieku 65-74 lat hospitalizacja z tego powodu ma miejsce prawie dwukrotnie częściej, a powyżej 75. roku życia trzykrotnie częściej niż w grupie wiekowej 18-49 lat.

Tymczasem szczepionki przeciwko RSV zapewniają pożądaną ochronę. "W badaniach klinicznych szczepionki przeciwko RSV wykazały wysoką skuteczność w zapobieganiu przede wszystkim zakażeniom dolnych dróg oddechowych, zapaleniom płuc, zakażeniom o cięższym przebiegu u osób starszych. Ta skuteczność sięgała około 80 proc., czyli była bardzo wysoka” - podkreśla prof. Jacek Wysocki, kierownik Katedry i Zakładu Profilaktyki Zdrowotnej na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu w komunikacie prasowym przesłanym do naszej redakcji. Eksperci podkreślają, że sens profilaktyki RSV polega przede wszystkim na zmniejszaniu ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia i jego konsekwencji, a nie tylko samego wystąpienia infekcji.

Szczepienie przeciw RSV może być podane równocześnie ze szczepieniem przeciw grypie. To znaczne ułatwienie - wystarczy jedna wizyta. To także mniejsze ryzyko odkładania jednego ze szczepień na później.

Co ze szczepieniami na COVID-19?

MZ podało też, że w sezonie 2026/2027 zapewni również dostęp do bezpłatnych, zalecanych szczepień przeciw COVID-19. Resort przypomniał przy tym, że przyjęcie obu preparatów - przeciwko grypie i COVID-19 - podczas jednej wizyty jest w pełni bezpieczne.

Eksperci przypominają też o szczepieniu przeciwko inwazyjnej chorobie pneumokokowej (IChP), która nie jest chorobą sezonową. - Wykrywalność IChP jest większa wśród pacjentów powyżej 65. roku życia i się podwaja w każdej kolejnej dekadzie życia - wskazał prof. Antczak, kierownik Kliniki Pulmonologii Ogólnej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Szczepienie przeciwko tej chorobie zalecane jest przez cały rok.