Üniter devlet

Bu yazı benim gibi savgüden (angaje) birinin ürünü değildir. Vikipedi gibi orta(k) malı bir bilgi ortamından aynen (olduğu gibi) aktarıldı.

Üniter devlet, devletin temel unsurları olan ulus, toprak ve egemenlik unsurları ile devletin temel anayasal organları olan yasama, yürütme ve yargı işlevlerinin tek olma özelliğine sahip bulunduğu devlet biçimini ifade eden kamu yönetimi terimi. Devletler yapılarına göre “üniter devlet” ve “bileşik devlet” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Dünyadaki mevcut devletlerin büyük çoğunluğu üniter devlet özelliğindedir. Türkiye, Fransa, İngiltere, Norveç, İspanya, Tanzanya, Danimarka, İsrail, Yeni Zelanda, Cezayir ve Ürdün dünyadaki üniter devletlerden bazılarıdır. Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin merkezde; kuvvetler ayrılığı ilkesiyle toplanmış olmasıyla birlikte yerel yönetim kurumlarının varlığı üniter devlet özelliği ile bir çelişme oluşturmadığı gibi merkezi idare uygulamasının olumsuz görülen yönlerini telafi edici olarak değerlendirilmektedir.

Devletin üniter niteliği:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 3’üncü maddesine göre, “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür”. Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olması onun “üniter devlet” olması demektir. Türkiye Devleti, üniter bir devlettir; yani kendi bünyesinde farklı kanunların geçerli olduğu farklı yönetim bölgeleri yoktur. “Federatif” yapılar yoktur. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yetkisi Türkiye topraklarının tamamını kapsar ve her Türk vatandaşı bu topraklar üzerinde eşit muamele görür. Söz konusu üniter devlet yapısı, Türkiye’nin bölünmez bütünlüğünün ve iç huzurunun en büyük teminatıdır.

Ülkenin bölünmez bütünlüğü:

Ülkenin herhangi bir parçası yabancı bir devlete verilemez.

Ülkeyi oluşturan toprak parçaları ülkeden ayrılamaz.

Ülke parçalanıp üzerinde birden fazla devlet kurulamaz.

Ülke parçalanmamış olmakla birlikte bir başka devletin parçası haline getirilemez.

Ülke kendi içinde bölünmek suretiyle federal bir devlet oluşturulamaz. Buna federalizm yasağı adı verilir.

Milletin bölünmez bütünlüğü:

Ülke, sadece coğrafi anlamda değil aynı zamanda milletiyle bölünemez bir bütündür. Yani etnik grup, dinsel cemaatler veya diğer toplumsal unsurlar arasında paylaştırılamaz. (Yani etnik köken olarak Türkler, Lazlar, Pomaklar, Ermeniler, Rumlar, Boşnaklar, Romanlar, Arnavutlar, Levantenler vb. hepsi birden anayasal Türkler olarak Türk ulusunu, Türk milletini oluştururlar. “Türkiyeli” sözcüğünü ancak bölücüler kullanır.¹ )

Üniter devletin genel yapısı:

Ulus devletin benimsediği üniter devlet modeli, ülke sınırları içerisinde yaşayan toplulukları bütüncül bir yapı içinde bir araya getirme amacı taşımaktadır. Bu model, etnik, coğrafi, idari ve ekonomik farklılıkları ortadan kaldırarak homojen ve türdeş bir toplumsal yapı oluşturma düşüncesine dayanır. Bu doğrultuda, güçlü ve ülkenin her bölgesine nüfuz edebilen, ancak siyasal merkeziyetçiliğin korunmasını esas alan bir idari teşkilatlanma geliştirilmiştir. Bu idari yapılanma çerçevesinde, merkezi yönetim ile taşra teşkilatları, yerel yönetimler, hizmet yerinden yönetim kuruluşları, kamu kurumları ve bağımsız idari otoriteler bütüncül bir yapının parçaları olarak işlev görür. Bu yapılar, farklı hukuki rejimlere sahip olmalarına rağmen tek bir egemenlik anlayışı etrafında birleşir. Böylece, devletin her alan ve düzeyde etkinliğini sürdürebilmesi amaçlanırken aynı zamanda ulusal bütünlük ve siyasal birlik korunur. Bu bütünlük merkezin denetimi ve gözetimi altında korunur ve gerçekleşir.

Üniter niteliğin esasları:

- Üniter devlet ülkesi ile bölünmez bir bütündür. İl, ilçe vb. idari bölümler ile ayrılabilirse de bunlar ancak idare hukuku yetki ve sorumluluklarına sahiptir.

- Üniter devlet milli unsuru ile bölünmez bir bütündür. Din, dil, etnik grup vb. bakımlardan ayrım yapılamaz.

- Üniter devlet egemenlik unsuru ile bölünmez bir bütündür. Tek olan egemenliğin sahası bütün ülkedir.

- Üniter devlet, egemenlik, ülke ve hukuk unsurları bakımından tek olan, siyasi gücün ve merkezi idarenin üstünlüğüne dayanan bir devlet biçimidir.

Temel Özellikleri:

Teklik ilkesi: Ülke, millet ve egemenlik bölünmez bir bütündür; birden fazla hukuki veya siyasi otorite bulunmaz.

Tek katmanlı hukuk: Yasama, yürütme ve yargı yetkileri merkezde toplanır; ülke genelinde aynı kanunlar geçerlidir.

Merkeziyetçi yapı: İdari birimler (şehirler, ilçeler) sadece merkezi yönetimin devrettiği yetkileri kullanır.

Yerel yönetimler: Yerel yönetimler bulunabilir, ancak bu birimlerin federal sistemlerdeki gibi ayrı bir egemenlik veya ayrılma hakkı yoktur.

Örnekler: Türkiye, Fransa, Japonya, İtalya.

Uzun lafın kısası: Türkiye’nin değişmez üniversel yapısı budur. Bu yapı uluslararası yasalar ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası tarafından korunmaktadır. Değiştirmek amacıyla bu düzene karşı çıkmak sadece Türkiye’de değil bütün üniter devletlerde anayasal suçtur.