Drugsgeld in Brussel: 'We zien steeds meer professionele witwassers'

Geld is de motor van de drugshandel. Achter het brute geweld en de steeds frequentere schietpartijen schuilen financiële netwerken die miljoenen euro’s per jaar witwassen. Politieman Erik De Ryk, hoofd van de Brusselse Ecofin-afdeling, wil dat verdienmodel breken. "Naar schatting 2 procent van de drugswinsten wordt gepakt."

De term ‘witwassen’ wordt toegeschreven aan de beruchte maffiabaas Al Capone. Tijdens de Amerikaanse drooglegging in de jaren 1920 verdiende hij miljoenen aan illegale drankverkoop. Om de herkomst van zijn geld te verdoezelen, kocht hij wasserettes waar hij zijn dirty money camoufleerde tussen legale inkomsten.

Vandaag bestaan er veel gesofisticeerdere methodes om crimineel geld in een legaal jasje te stoppen of naar het buitenland te versluizen: van ondergronds bankieren tot netwerken van stromannen en spookbedrijven. De miljoenen euro's die op die manier de ronde doen, vormen de ruggengraat van de almaar brutalere drugsoorlog in Brussel.

In haar laatste jaarverslag noemt de federale politie het breken van dit verdienmodel een prioriteit. De Ecofin-afdelingen, die strijden tegen financiële criminaliteit, spelen daarin een hoofdrol. Financiële analisten onderzoeken dag in dag uit transacties, terwijl speurders de klok rond verdachten volgen en controles uitvoeren bij louche handelszaken. "Het drugsgeld verdringt de legale economie", zegt Erik De Ryk, hoofd van de Brusselse Ecofin-afdeling, in een zeldzaam interview.

Zijn kleine handelszaken waar veel cash passeert nog steeds dé manier om drugsgeld wit te wassen?

Erik De Ryk: Dat is een manier. Daarbij wordt dan gesjoemeld met factuurbedragen om zwart geld binnen te sluizen. Met cash is dat lastig te controleren. Intussen heb je echter ook hele netwerken van professionele witwassers die niets anders doen dan valse facturen maken.

Hoe werkt dat?

De Ryk: België telt heel wat kleine bouw- en renovatiebedrijfjes die op zoek zijn naar zwart geld. De sociale lasten zijn in dit land immers hoog: in het zwart is een werknemer twee tot drie keer goedkoper en ook voor de werkkrachten zelf is het voordeliger, omdat ze er geen belasting op betalen. Tegelijk heb je criminele organisaties die op een berg zwart geld zitten waar ze niet vanaf kunnen. Een professionele witwasser linkt de twee aan elkaar.

Die richt bijvoorbeeld een vennootschap op en factureert 10.000 euro aan een bouwbedrijf. Dat bouwbedrijf betaalt die som aan de tussenfiguur, maar daar staat geen echte prestatie tegenover. Het bedrag van 10.000 euro wordt opnieuw vermomd als factuur en gaat vervolgens - min een commissie voor de witwasser - naar een criminele organisatie.

Die criminele organisatie beschikt nu op papier over 'wit geld'. Omgekeerd krijgt het bouwbedrijf zwart geld (in cash) terug van dezelfde criminelen om zijn werknemers te betalen. In essentie wisselen ze dus simpelweg geld uit en winnen ze er beide aan. Ook bij die laatste actie krijgt de witwasser een percentage.

Wordt zo'n professionele witwasser dan nooit gepakt?

De Ryk: Jawel. Dat zijn vaak het type vennootschappen die alarmbellen doen afgaan bij de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI). Banken, verzekeraars en advocaten zijn verplicht om bij die federale instantie verdachte transacties aan te geven. Als zij een melding doorgeven, beginnen onze speurders te graven.

Bij controle blijkt het vaak om een buitenlander te gaan die geen enkele landstaal spreekt, maar wel ineens een bedrijf kon opzetten in Brussel dat 10 miljoen euro omzet draait in een half jaar.

Het gaat natuurlijk om een stroman. Die krijgt 2.000 euro om zijn naam als zaakvoerder te zetten op de papieren, maar vaak heeft hij geen idee waar hij in verwikkeld is.

Is dat een nieuw fenomeen?

De Ryk: Toen ik voor Ecofin in Antwerpen werkte (tot 2020, red.) zag ik die professionele witwassers veel minder. De laatste jaren is dat sterk toegenomen. Het fenomeen is bovendien erg in Brussel geconcentreerd, omdat de hoofdstad een echte diensteneconomie is met weinig maakindustrie.

Bij diensten is het veel makkelijker om met facturen te prutsen. Neem bijvoorbeeld een reinigingsbedrijf: wat is er makkelijker om zogezegd diensten mee te leveren of mensen mee in het zwart te betalen?

"Voor sommige nachtwinkels en kapperszaken is geld doorsluizen gewoon een bijverdienste naast hun legale handeltje"

Afdelingshoofd Ecofin

Zijn er nog methoden die veel voorkomen in Brussel?

De Ryk: Ja, er is nog de 'hawala-techniek' waar criminele netwerken gebruik van maken om geld te versluizen naar het buitenland. De naam verwijst naar het Arabische woord voor 'vertrouwen'. Het is een systeem - ook wel 'ondergronds bankieren' genoemd - dat puur gebaseerd is op vertrouwen en waarbij geld wordt doorgestuurd zonder dat het via banken passeert.

Het systeem vereist twee dealers die bijvoorbeeld uitbaters zijn van kleine nachtwinkeltjes, kappers of horecazaken. Wie een betaling wil uitvoeren of inkomsten wil wegsluizen, geeft die dealer geld – en een commissie – en ontvangt in ruil een wachtwoord. De hawala-dealer neemt contact op met zijn collega in het buitenland en geeft hem de opdracht diezelfde som te betalen aan wie er met dat wachtwoord om komt vragen.

Vooral in Aziatische en Arabische milieus blijkt dat soms een bijverdienste naast een legale handel. In die nachtwinkels valt ook gewoon een cola te kopen.

Dus die tientallen barbershops en stoffige nachtwinkels waar je nooit iemand binnen ziet, zijn effectief niet zuiver op de graat?

De Ryk: Het is inderdaad best mogelijk dat in dat soort zaken witwaspraktijken plaatsvinden. Je kent de huurprijzen in Brussel: als je haar knipt voor 12 euro per klant ... Reken maar uit hoeveel je dan zou moeten knippen zonder een 'bijverdienste'.

De paswoorden die bij de hawala-techniek gebruikt worden, zijn vaak serienummers van een geldbiljet. Als mijn dienst bij een inspectie in verdachte handelszaken gsm's uitleest, vindt die daar geregeld foto's van terug.

Hoeveel geld gaat er rond in zulke bedrijfjes?

De Ryk: Dat hangt van geval tot geval af. Er wordt momenteel een zaak in de rechtbank behandeld waar Ecofin drie jaar aan werkte. Professionele witwassers en hawala-netwerken zouden daarin ongeveer 54 miljoen euro versluisd hebben in drie jaar tijd. De organisatie stuurde chauffeurs naar Frankrijk, Nederland en Duitsland om cashgeld, tot wel 100.000 euro per keer, naar Brussel te brengen. Hier werd het in het legale circuit gebracht via handelszaken in de schoonmaak-, transport- en renovatiesector.

Hoeveel geld neemt jullie afdeling jaarlijks in beslag?

De Ryk: Dat varieert, maar 2026 is al een erg goed jaar. We werkten mee aan een recente zaak met twee Marokkaanse banken die een minnelijke schikking sloten met het federaal parket voor 175 miljoen euro. Het ging om een onderzoek naar onder meer illegale bankactiviteiten, het illegaal uitoefenen van verzekeringen en het illegaal verstrekken van kredieten.

Verder werd in juni ook 8 miljoen euro in beslag genomen in een zaak waarbij uit Frankrijk drugsgeld naar Brussel werd getransporteerd per auto.

Hoe zit het met de 'Didier Reynders-methode'? De oud-minister wordt ervan verdacht stapels geld te hebben witgewassen via krasloten.

De Ryk: Geld witwassen via gokspelen is een oude strategie. Vroeger kwamen criminelen aan gokkantoren winnende wedtickets of reçuutjes kopen om dan te kunnen zeggen dat ze dat geld met gokken hadden verdiend. Dat zie ik bijna niet meer.

Hoe is de werkdruk bij Ecofin?

De Ryk: Momenteel hebben wij zo'n 250 dossiers lopen. Dat is fel gestegen met de komst van procureur Julien Moinil. Ter vergelijking: in 2022 waren dat er zo'n 150.

Ecofin levert goed werk, maar het blijft dweilen met de kraan open. Als je ziet dat er elke maand in Brussel zo'n 1.500 nieuwe vennootschappen worden opgericht ... Een percentage daarvan zal zich zeker met illegale zaken bezighouden.

"Door een tekort aan mankracht krijgen we geregeld tips van informanten waar we niet mee aan de slag kunnen"

Erik De Ryk

Afdelingshoofd Ecofin

Maar het is niet mogelijk die allemaal te controleren?

De Ryk: Nee, daarvoor ontbreekt de mankracht. Wij krijgen ook soms tips van informanten of buitenlandse diensten, maar kunnen er door de drukte niet mee aan de slag.

Om een crimineel netwerk bloot te leggen, moet je soms jarenlang verdachten schaduwen en afluisteren. Dus pragmatisme dringt zich op: we sluiten bijvoorbeeld een handelszaak zonder verder te gaan graven naar de linken errond. De uiteindelijke beslissing ligt bij het openbaar ministerie.

Momenteel werken ongeveer 90 mensen bij Ecofin, maar ik zou makkelijk 130 speurders kunnen tewerkstellen. Europol (het EU-politieagentschap, red.) schat dat de Europese ordediensten 2 procent van de criminele opbrengsten in beslag kunnen nemen. Dat percentage zal in Brussel niet veel anders liggen.

Het topje van de ijsberg dus. Dat moet steken?

De Ryk: Dat is frustrerend, ja. Veel geld vertrekt naar het buitenland: Turkije, Marokko, de Verenigde Arabische Emiraten en Albanië. Heel dat systeem met werknemers betalen in het zwart verdringt onze legale economie, want bonafide bedrijven kunnen daar niet mee concurreren.

Toch moeten we blijven voortdoen. Wij maken ons geen illusies dat we criminaliteit ooit zullen stoppen, maar het is vooral zaak de geldstromen in te dammen en te zorgen dat het onze maatschappij niet ontwricht.