Przygrywka do wyborów [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Zacznijmy od tego, że i premier, i prezydent – choć w różny sposób – uprawiali dzisiaj politykę, obaj – i to bardzo sprawnie – puszczali oko do swojego elektoratu i próbowali go poszerzyć. Karol Nawrocki pokazał się dzisiaj jak prawdziwy trybun ludu, a Donald Tusk zastawił na niego sprytną pułapkę. Ta walka politycznych samców alfa odbywała się zaś na tle wyraźnego przesunięcia i zmiany na polskiej mapie politycznej. I to właśnie ta zmiana jest być może kluczowym wnioskiem, jaki można i trzeba wyciągać z tego dnia.

Konfederacja wchodzi do mainstreamu

O czym mówię? O fakcie, że, po pierwsze, Konfederacja weszła już na trwałe do mainstreamu polskiej polityki, a marsz stworzony przed laty przez środowiska radykalne i skrajne stał się jedynym tak powszechnym modelem świętowania niepodległości. Od prawie dwudziestu lat i liberalna lewica, i – do pewnego momentu – PiS próbowały stworzyć model alternatywny, ale to się nie udało i ostatecznie jako model świętowania (owszem, nie dla wszystkich, ale dla coraz szerszej grupy Polaków) ostały się wielki marsz warszawski i rozmaite jego mniejsze odnogi.

WIDEO

Marsz przyciąga swingujących. Terlikowski wskazuje na pewien paradoks

Z roku na rok – i to też trzeba dostrzec – radykalny z początku marsz staje się coraz bardziej umiarkowany, centrowy i coraz mniej budzący emocje. I wynika to nie tylko z tego, że (także pod jego wpływem) scena polityczna przesunęła się w prawo (co może najlepiej widać w polityce historycznej, modelu patriotyzmu i podejściu do migracji), ale i z tego, że organizatorzy marszu – niezależnie od własnych poglądów – zaczęli zmieniać zarówno swoje narracje jak i komunikację. Ona nadal pozostaje ostra, nie brakuje w niej elementów zwyczajnie niebezpiecznych, ale – przynajmniej w czasie Marszu – zostaje ograniczona do minimum, tak, by budować wrażenie akcji dla wszystkich.

Walka o rząd dusz na prawicy

Co z tego wynika? Odpowiedź jest prosta – po prawej stronie – zaczyna się już nie tyle walka o to, kto będzie bardziej przy ścianie, ale o to, kto narzuci wyborcom swoje narracje i swoją interpretację rzeczywistości. Jeszcze kilka lat temu w tej walce prowadziło Prawo i Sprawiedliwość, ale dzisiaj jej wynik wcale nie jest oczywisty, bo – po pierwsze, część tej partii przyjęła styl komunikacji i poglądy Konfederacji, a po drugie, wyraźnie widać, że – wbrew pisowskim deklaracjom koniecznej jedności prawicy, Konfederacja (a szczególnie Nowa Nadzieja) wyraźnie próbuje odciąć się także od partii Kaczyńskiego.

Szczególnie dobrze widać to w kwestii TK, gdzie Sławomir Mentzen nie bez racji wskazuje na fakt, że obie strony mają tu swoje za uszami, a modelem wyjścia z tej sytuacji nie jest ani obrona Bogdana Święczkowskiego, ani Anny Korwin-Piotrowskiej, ale reset konstytucyjny. Czy jest on możliwy? Na tym etapie nie, ale w niczym nie zmienia to faktu, że politycznie mniejsze partie nie mogą wpisywać się w narrację (co do zasady niemal identyczną, choć odmiennie stawiającą znaki) KO i PiS. One muszą grać na swoje. I to właśnie zrobił Mentzen w czasie dzisiejszego marszu, a dodatkowego smaczku dodaje temu fakt, że i prezydent w swoim przemówieniu zasugerował, że TK bez polityków jest możliwy, czym wpisał się bardziej w narrację resetu niż obrony Święczkowskiego, który jako żywo politykiem jest.

Prezydenckie deklaracje jasno pokazują, że Karol Nawrocki ma świadomość, że nie może już posługiwać się wyłącznie narracją z Nowogrodzkiej (która zresztą nigdy nie była w pełni jego), i że jeśli ma pozostać u władzy na kolejną kadencję, to musi wyraźnie obsługiwać polityczne emocje także niepisowskich wyborców prawicy. Skuteczność, z jaką to robi, entuzjazm, jaki wywołuje jego pojawienie się na marszu, jasno wskazują zaś na to, że po prawej stronie – na tym etapie – rośnie istotny gracz w walce o następstwo po Jarosławie Kaczyńskim. Karolowi Nawrockiemu nie sprzyja w tej walce kalendarz, bo jeśli zostanie na dwie kadencje, to prawdopodobnie walka o przywództwo w PiS czy w jakiejś nowej jego formie już się rozstrzygnie, a jeśli przegra walkę o drugą turę, to będzie mu trudniej walczyć o przywództwo, ale jest jasne, że obecnie to głównie on jest tym, który łączy różne nurty prawicowego elektoratu.

Premier czyta rzeczywistość

Donald Tusk, choć nie miał dzisiaj szczególnych powodów do radości (bo akurat 11 listopada to prawica pokazała swoją potęgę), też wykorzystał okazję do próby nowego ustawienia sceny politycznej. Zaproszenie do domu na rozmowę przy kuchennym stole nie jest – co jest oczywiste dla każdego, kto zna politykę – żadnym wyciągnięciem ręki, ale sprytną polityczną grą, w której premier chce z jednej strony pokazać Karola Nawrockiego jako tego, który nie chce rozmów (choć i premier, co jasne, ich nie chce), ale także prowokuje swoich adwersarzy do złośliwych i niechętnych mu odpowiedzi…

Jaki z tego zysk? Żelazny elektorat jest oczywiście zachwycony szczerością Tuska, a wyborcy środka, określmy ich swingującymi, widzą przyjazny gest i rzekomą wolę dialogu, co sprawia, że za jego fiasko mogą obarczyć prezydenta (choć, powtórzę, działania premiera pokazują, że on nie chce porozumienia w sprawie TK, ale zaaprobowania jego w nim układu), a złośliwości jego współpracowników uznać za wyraz złej woli. I to – jeśli się powiedzie – będzie istotny element narracji premiera, który teraz rozpocznie "politykę miłości", z której był znany. Pałac Prezydencki, jeśli nie chce być ograny na tym polu, powinien zaś – w miarę szybko znaleźć sensowną, także pokazującą otwarcie i chęć dialogu postawę, tak by nie wyjść na niechętnego do porozumienia.

PSL wciskany przez prawicę w ramiona Tuska

Jeśli w tym dniu marszu premier miał jakieś powody do optymizmu, to dała mu go ta sama prawica, która zamanifestowała na ulicach Warszawy swoją siłę. Dlaczego? Bo wygwizdanie i wybuczenie podczas oficjalnych obchodów Święta Niepodległości wicepremiera i szefa MON Władysława Kosiniaka-Kamysza było nie tylko skandaliczne, ale i z perspektywy prawicy niemądre. Sondaże są jasne – bez Korony Brauna albo jeśli PSL wejdzie do Sejmu bez niego (w jakimś potencjalnym innym układzie) – nie ma rządu. Interes prawicy wymaga więc szanowania ludowców, którzy są im bliżsi ideowo i politycznie i mogą się stać jedynym ratunkiem dla ich rządu.

Jeśli się tego nie robi, a zamiast tego atakuje się ich lidera, to de facto wpycha się ich w ramiona KO. A to jest – parafrazując znane powiedzenie – gorzej niż chamstwo, bo błąd. Błąd, za który – być może – przyjdzie prawicy zapłacić.