Demografia uderza w polskie rolnictwo. Ministerstwo z nowym pomysłem

1. Kryzys demograficzny. Problemy polskiej wsi

2. Sukcesja gospodarstwa rolnego. Młodzi uciekają, starsi stawiają opór

3. Emerytura pomostowa dla rolników. Czy zachęci do przekazania gospodarstwa?

Kryzys demograficzny. Problemy polskiej wsi

Październikowe posiedzenie podkomisji stałej do spraw bezpieczeństwa żywności, eliminowania nieuczciwych praktyk w obrocie żywnością oraz sprzedaży bezpośredniej i handlu detalicznego produktów wytworzonych w gospodarstwach rolnych potwierdziło, że polska wieś szybko się starzeje. Wnioski nie są może rewolucyjne, jednak statystyki są bezlitosne, a szczególne zmiany nastąpiły w ostatnich piętnastu latach.

Jak przekazano w czasie spotkania, liczba rolników w wieku powyżej 65 lat dynamicznie zwiększała się, a ich udział w strukturze wzrósł z 7,7 do 20 proc. w 2025 r. Z kolei liczba rolników w wieku 60-65 lat uległa podwojeniu do około 150 tys., a ich udział w strukturze wzrósł z 6,2 w 2010 r. do 12,6 proc. w 2025 r.

Powyższe liczby mają związek z niżem demograficznym, z którym kraj mierzy się od dłuższego czasu. W przypadku rolnictwa malejąca liczba młodych rolników wiąże się z bezpieczeństwem żywnościowym. A jak podkreślono, szczególnie niepokoi spadek liczby rolników w grupach wiekowych do 25 lat i pomiędzy 25. a 30. rokiem życia. Ich udział w strukturze producentów rolnych zmniejszył się odpowiednio z 1,3% w 2010 r. do 0,8% w 2025 r.

Sukcesja gospodarstwa rolnego. Młodzi uciekają, starsi stawiają opór

Kłopotliwy niż demograficzny to jednak tylko jedna strona medalu. Kolejna to także fakt, że znaczna część młodzieży z obszarów wiejskich przeprowadza się do miast. Jest to zauważalne szczególnie w regionach wschodnich. Młode osoby decydują się na inny profil pracy zawodowej i na studia, by później pozostać na obszarach miejskich, poza obszarami wiejskimi lub miejsko-wiejskimi. Do przejęcia gospodarstwa rolnego nie ustawia się więc kolejka chętnych z nowego, wielodzietnego pokolenia.

Trudna sytuacja na wsi ma także inne źródła, a jednym z nich jest również kłopotliwa sukcesja, która wynika z kurczowego trzymania się pracy na gospodarstwie przez starszych rolników. Przekazanie majątku i rolniczych obowiązków nowemu pokoleniu "idzie jak po grudzie". Rodzice-rolnicy niespecjalnie chcą przekazać gospodarstwo, ponieważ mają poczucie, że staną się nieprzydatni. Nie pomagają też niskie emerytury z KRUS, które zmuszają seniorów do ciągłego dorabiania.

Kolejna warstwa tego problemu to to, że doświadczeni rolnicy mają swoją wizję prowadzenia gospodarstwa, którego nie chcą zmieniać. Do głosu dochodzi więc klasyczny konflikt pokoleniowy. Kiedy w gospodarstwie pojawia się młody, wykształcony następca po studiach, zazwyczaj chce od razu wprowadzać nowe rozwiązania.

Tymczasem seniorzy wykazują głęboki opór przed zmianą dotychczasowych metod produkcji. To finalnie prowadzi do paraliżu, szczególnie kiedy w rolniczej rodzinie jest tylko jeden sukcesor. Ten w obliczu rodzinnych kłótni i braku możliwości pracy na własnych zasadach łatwiej wybiera karierę w mieście.

Emerytura pomostowa dla rolników. Czy zachęci do przekazania gospodarstwa?

Resort rolnictwa zapowiedział, że po 2027 roku odnowa pokoleń w branży będzie priorytetem Wspólnej Polityki Rolnej. Jednym z pomysłów, które mają w tym pomóc, jest wprowadzenie emerytur pomostowych dla rolników.

Z jednej strony emerytura pomostowa dla rolników ma być wsparciem i dodatkiem do niskich świadczeń wypłacanych przez KRUS. Według danych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w drugim kwartale 2025 roku średnia emerytura rolnicza wynosiła 2202,83 zł, jednak około 90 proc. rolników pobiera najniższą emeryturę, ponieważ przez lata płacili składki na podstawowym poziomie. Rolnicy chcą więc jak najdłużej prowadzić gospodarstwo, aby pobierać później wyższe świadczenie.

Emerytura pomostowa to okresowe świadczenie wypłacane dla osób wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Żeby ją otrzymać, należy mieć co najmniej 55 lat w przypadku kobiet oraz 60 lat, jeśli mowa o mężczyznach. Dlatego z drugiej strony wprowadzenie "pomostówki" dla rolników sprawiłoby jednocześnie, że nowe pokolenia rolników miałyby szansę przejąć gospodarstwa. Byłoby to otwarciem drzwi dla młodych rolników.

Aktualnie emerytura pomostowa dla rolników to propozycja. Podczas posiedzenia nie padły żadne konkrety oprócz tej, że możliwościom takiego świadczenia powinna przyjrzeć się Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Niemniej jednak spotkanie zakończyła konkluzja, że bez konkretnych zmian polska wieś stoi przed możliwością olbrzymiej zapaści.