Directeur Patrick Leterme over Ars Musica: 'Elk repertoirestuk was ooit een creatie'

De komende weken wordt het bar koud in Brussel, al heeft dat niets met de door het KMI voorspelde winterse kilte te maken. Het tweejaarlijkse festival voor hedendaagse muziek Ars Musica zorgt van 14 november tot 7 december voor Arctic fever in onze hoofdstedelijke concertzalen. Kraakvers directeur Patrick Leterme spitst de bevroren oren boven de poolcirkel en drijft zo het kwik ver onder nul. Al is er geen enkele reden om te bibberen bij zijn debuutprogramma. “In de popmuziek heeft niemand schrik van een nieuw album, waarom zijn we in hedendaagse klassiek dan wel bang van de woorden ‘nieuwe creatie’?”

Misschien omdat componisten die afstandelijkheid zelf in de hand hebben gewerkt?
Patrick Leterme: Er zijn inderdaad trauma’s ontstaan die al meerdere decennia doorlopen. In de tweede helft van de twintigste eeuw moest muziek heel serieus zijn. Vooral de intellectuele uitdaging voor de componist zelf was van belang. Of het eindresultaat daarmee ook enigszins beluisterbaar was, was niet zo relevant. Maar dan hebben we het dus wel over muziek die soms al honderd jaar oud is. Dat is helemaal geen hedendaagse muziek meer. Vandaag de dag is er opnieuw veel meer openheid. Componisten communiceren met hun muziek over de wereld waarin ze creëren.

Hoe krijg je het afgehaakte publiek daarvan overtuigd?
Leterme: Dat is niet makkelijk. De eerste drempel die je over moet, is de angst voor het onbekende. Als je Mozart programmeert, werkt die naam als een keurmerk. Dat heb je bij nieuwe muziek niet.
Daarnaast zijn er dus ook nog die vooroordelen die je moet ontmijnen. We moeten ervoor zorgen dat een publiek zich opnieuw gaat verheugen op een wereldpremière. Gelukkig wordt er vandaag niet meer neergekeken op het idee dat die muziek ook plezierig mag zijn.

Heel eerlijk: “fun” is nu ook niet meteen mijn eerste associatie bij een hedendaagse creatie.
Leterme: La joie was nochtans een van de speerpunten in mijn sollicitatiegesprekken. Vandaag krijgt dat begrip nog een nieuwe dimensie. Het is voor mij sinds mijn aanwerving in 2024 eens zo belangrijk geworden. Mijn generatie (Leterme is van 1981, red.) is opgegroeid in een wereld vol onzekerheden: geweld, klimaatverandering, polarisatie … Het lijkt wel of we voortdurend verplicht worden om een standpunt in te nemen. Terwijl ik geloof dat je een statement kunt maken over de staat van de wereld, en tegelijkertijd het leven kan vieren. De “Fever” in onze slagzin slaat ook wel op die feestvreugde, op dancing fever.

Dat Ars Musica met wat knaldrang zit, hoeft niet te verbazen. Het festival heeft er een woelige periode opzitten. Voormalig directeur Bruno Letort werd in 2024 de deur gewezen na ernstige klachten over intimidatie, machtsmisbruik en seksistisch en seksueel geweld. Binnen de organisatie klinken nu uitermate positieve signalen over de nieuwe directeur, een totale stijlbreuk met zijn voorganger. Gelukkig maar.

Al is Leterme op muzikaal vlak niet iemand die breuklijnen creëert. Hij spreekt met een verfrissende ontvankelijkheid over muziek. “Ik vind het geen probleem om te beginnen bij Bach en te eindigen bij een beatbox-concerto. Daarom staat er bijvoorbeeld ook muziek van Arvo Pärt, Pēteris Vasks of György Kurtág op het programma. Je kunt je afvragen wat hun eerder geschreven werken op een creatiefestival te zoeken hebben. Maar ik denk dat het weinig zin heeft om een strikte grens tussen modern en hedendaags te willen trekken.

Je lijkt me iemand die niet alleen over tijdsperiodes, maar ook over genres heen durft te kijken.
Leterme: Klopt. Night lives van onze festivalartiest Kristine Tjøgersen heeft bijvoorbeeld ook iets elektropopachtigs in zich. Dat openingsconcert gaat trouwens door in de Botanique, dat is toch ook al veelzeggend? Dat wil voor alle duidelijkheid niet zeggen dat het plots allemaal pleasende popmuziek is. We blijven een creatiefestival. We mogen dat experimentele aspect van onze identiteit niet verliezen. Je moet risico’s durven nemen.

Het mag ook mislukken?
Leterme: Soms is een nieuw werk niet wat je ervan verwacht. We mogen er niet van uitgaan dat elk nieuw geschreven werk een topstuk à la Beethoven of Brahms wordt. Niet elke film die vandaag in de zalen komt, is een instant klassieker die de tand des tijds doorstaat. Maar in de klassieke muziek is die foute verwachting er wel, omdat het repertoire zo vergoddelijkt wordt. Maar tegelijkertijd lijken we te vergeten dat elk repertoirestuk ooit een creatie was.

Geen erfgoed zonder experiment. Is dat een les die we van het Hoge Noorden kunnen leren?
Leterme: Ik was in Reykjavik voor een concert met werken van componiste Anna Þorvaldsdóttir. De tolerantie van het publiek daar voor nieuwe muziek is ongelofelijk. De zaal zat vol. Er was een vertrouwensband tussen het orkest en het publiek. Ik geloof dat dat ook bij ons kan. Kijk bijvoorbeeld naar Klarafestival. In se is dat geen creatiefestival. Maar ze prikkelen elke editie opnieuw de nieuwsgierigheid van hun publiek door nieuwe werken te programmeren. Ik hoop dat het overal weer zo evident kan worden.

Ars Musica vindt plaats van 14/11 tot 7/12 op verschillende locaties, arsmusica.be