Çok katmanlı bunalım

Türkiye neden eşzamanlı hukuk, siyaset, ekonomi, eğitim, güvenlik, çok katmanlı-çok ağır bir toplumsal güven bunalımı yaşıyor? AKP=RTE üretimi bu bunaltıdan çıkış yolu nedir? Gerçekte olaylar birbirinden kopuk değil.

Esenyurt Belediyesi’nde yeni soruşturma ama 2024’ten beri kayyım yönetiminde! İhalelere fesat karıştırıldığı ve yüklenicilerden rüşvet alındığı savlanıyor. Çeşme’de ise rüşvet, irtikap, ihaleye fesat ve resmi belgede sahtecilik... Önceki Ankara BBB Gökçek başta, iktidar partileri belediyeleri ise tanrıların kanatları altında adeta dokunulmaz!

Yolsuzluk soruşturulmasın demek savunulamaz. Hukuk devleti, iktidar-muhalefet ayrımı yapmadan, eşit ve adil uygulama yükümlüsüdür ancak tablo tam tersinedir. Kaldı ki bunca yaygın yolsuzluk da başlı başına çok kritik bir sorun alanıdır, çürümedir. Öte yandan kimi belediye başkanları, meclis üyeleri öyle ya da böyle, AKP’ye “geçmeyi” sürdürüyor!? Oysa belediye başkanlığı partiye değil, seçmene ait bir emanettir. Bu başkanların, üyelerin parti değiştirmesinde, seçmen onayını sağlayacak demokratik bir yol benimsenmesi tartışılmalıdır.

Bahçeli, tarihte örneği olmayan mutlak ötesi sadakatini nedense cömertçe sürdürüyor: Yürütmede Erdoğan, Yasamada MHP; Türkiye’de Cumhur İttifakı, dünyada Türk Asrı. Mayıs 2028 seçimi 360 MV ile öne kişiye özel öne alınabilir ve RTE’ye 4. kez fırsat verilebilir. Ama sorun, salt bir kişinin aday olup olamayacağı değil, Türkiye’ nin kurumları kişilere göre mi, kişiler kurumlara göre mi biçimlenecek? Anayasal rejim sürgünde mi, askıda mı?

Başakşehir’de imam hatip ortaokulunda bıçaklı saldırıda 8 öğrenci yaralandı; 1’i öldü. Milli Eğitim Bakanı Tekin, süreci sabote edenler dedi. Kanımızca bu tipik bir sanrı (hezeyan), değilse apaçık saptırma. Çok yazık! Bir çocuk şiddete başvurduğunda yalnızca çocuğu değil, o çocuğu şiddete taşıyan sosyal çevreyi, kök nedenleri soruşturmak ve çözmek gerekir. Okul güvenliği, salt kapıya güvenlik görevlisi koymak değildir.

Reuters’a göre BIST-100, Eylül 2026’da yüzde 16.65 gerileyerek 2008’den bu yana en kötü aylık verimi gösterdi ve çok değer yitirerek teknik olarak ayı piyasasına girdi. Vatandaş açısından sorun yalnız BIST değil; geçim, güven, öngörülebilirlik. Eylül TÜFE yıllık TÜİK yüzde 29.73, ENAG 46.61. Konut, su, elektrik, gaz ve yakıt kümesinde ise yıllık artış yüzde 39.99. İktidar, devasa BİST skandalında top gezdiriyor, asıl oyunculara hala dokunulmadı, dokunulamıyor; domino etkisiyle şato çöker çünkü! Oyalama ve gündem oyunları, kutuplaştırma, dışgüçler masalı yine sahnede. Ancak borsada çalınan muazzam tutar, ciddi yoksullaşma getirebilir. Eylül’de BIST’in piyasa değeri 5.3 trilyon TL (yakl. 108.5 milyar dolar) azaldı, yitik yüzde 23.27! Çok ağır makroekonomik yük, halka yıkılamaz; çalandan alınmalı!

Mekke Anlaşması... RTE, 7 Ağustos’ta imzaladı, hâlâ TBMM’nin uygun bulmasına (AY m.90) sunulmadı? Türkiye anayasal devlet mi, RTE’nin mülkü mü? Reuters, Türkiye ve Pakistan’ın askeri donanım ve danışmanlık desteği verdiğini; doğrudan çatışmaya katılmalarının beklenmediğini bildirmişti. TBMM bu anlaşmayı uygun bulsa bile, asker gönderme TBMM yetkisinde (AY m.92). RTE’nin tezkeresi Meclis’te reddedilebilir!

Futbolda bile hakemden federasyona yolsuzluklar bitmiyorsa sorun artık futbolun değil, ülke ölçeğinde kurumsal güven bunalımı ve yaygın çürüme, ahlaksızlık-erdemsizlik sorunudur. Bu yıkımdan Tek Adam sorumlu!

Oysa J. Rawls’a göre Adalet, toplumsal kurumların temel erdemidir. Ekonomik büyüme, güvenlik, siyasal istikrar hatta devletin sağkalımı (bekası) adalet çöktüğünde sürdürülebilir değildir. Önümüzdeki birkaç yıl çok kritiktir!

Ne yapmalı?

AKP/RTE, rotasını 180 derece değiştirmek zorunda; duvara dayandı. 24 yıl sonra büyük bir hüsran ortada.

1. Yargıda gerçek kurumsal bağımsızlık; derhal!

2. Tüm belediyelerde “temiz yönetim” rejimi

3. TBMM’yi yeniden gerçek denetim organı yapmak; parlamenter rejime dönmek

4. Ekonomide “güven paketi”; tüm yolsuzluklara son!

5. Çocuk ve gençlik için, halk için kapsamlı ulusal ruh sağlığı / güvenlik, ekonomik destek programı...

6. Kutuplaştırmayı terk edip, dış güdümden sıyrılarak milletin bağrına sığınmak; bağımsız, ulusal politikalar!

AKP=RTE bunları yapar mı? Türkiye yol ayrımına geldi. İktidar da muhalefet de geçici; hukuk devleti, Meclis, bağımsız yargı, liyakatli-hesap veren iktidar-kamu yönetimi ve güvenilir ekonomi, sağduyu kalıcı olmak zorunda. AKP=RTE de yol ağzında; ya Cumhuriyeti yıkmaktan vazgeçer ya da ilk seçimde gider, hesap verir! TC ebedidir.