Początek astronomicznej jesieni. Wyjątkowe zjawiska na nocnym niebie

W środę 23 września o godzinie 2.08 polskiego czasu nastąpiła równonoc jesienna, rozpoczynająca astronomiczną jesień. Ta pora roku potrwa do 21 grudnia. Nadchodzące miesiące przyniosą liczne atrakcyjne zjawiska na niebie, w tym widowiskowe koniunkcje planet, przejście Księżyca na tle Plejad oraz grudniowe maksimum roju Geminidów.

Astronomiczna jesień przyniesie zmiany w otaczającym nas pejzażu, szykują się też spektakle na niebie

Źródło zdjęć: © East News | ARKADIUSZ ZIOLEK

23 września 2026, 09:35

Najważniejsze informacje

• Astronomiczna jesień rozpoczyna się 23 września o godz. 2.08 i potrwa do przesilenia zimowego 21 grudnia o godz. 21.53.
• Wśród jesiennych zjawisk astronomicznych znajdą się koniunkcje Księżyca z planetami, bliskie spotkanie Marsa z Jowiszem 16 listopada oraz maksimum roju meteorów Geminid 14 grudnia.
• Faktyczne zrównanie długości dnia z nocą nastąpi około dwa dni po astronomicznej równonocy z powodu zjawiska refrakcji oraz sposobu pomiaru tarczy Słońca.

Astronomiczna jesień rozpoczęła się w środę. W pogodzie czekają nas przewidywalne okoliczności, choć w październiku mogą się jeszcze zdarzyć zaskakująco słoneczne okienka. Ciekawe rzeczy jednak szykują się wysoko ponad naszymi głowami.

DLA CIEBIE

30 lat Škoda Octavia. Miliony kilometrów i jeszcze więcej historii

Wraz z początkiem jesieni główną planetą widoczną na wieczornym niebie będzie Saturn, świecący przez całą noc. Pozostałe jasne planety pojawią się w drugiej części nocy. Mars wzejdzie na początku sezonu około godziny 23, a jego widoczność pozostanie na podobnym poziomie przez całą jesień.

Jowisz wschodzić będzie początkowo około godziny 2. Jednak pod koniec jesieni pojawi się na niebie już około godziny 20.

Na porannym niebie obserwacja Wenus i Merkurego stanie się dogodna dopiero w listopadzie. W okolicach równonocy obie planety znajdują się bardzo nisko nad horyzontem w momencie zachodu Słońca, co utrudnia ich dostrzeżenie.

Przez całą noc w okresie równonocy będzie można obserwować również Urana oraz Neptuna. Do ich śledzenia niezbędny jednak będzie teleskop.

Koniunkcje planet i przejście Księżyca na tle Plejad

Już 30 września nastąpi przejście Księżyca na tle gromady otwartej gwiazd Plejady. Zjawisko będzie widoczne od momentu wschodu obydwu obiektów około godziny 19–20, a w kolejnych godzinach Księżyc będzie się od nich oddalał.

Analogiczne koniunkcje odbędą się 28 października oraz 22 grudnia. Warto zapamiętać, że zbliżenie z 24 listopada przypadnie w ciągu dnia.

Wśród innych ważnych wydarzeń astronomicznych jesieni znajdzie się jeszcze kilka ciekawych zjawisk. 11 października nastąpi przejście Marsa przez centrum gromady otwartej Praesepe (M 44) w gwiazdozbiorze Raka. 16 listopada szykuje się koniunkcja Marsa i Jowisza w odległości 1 stopnia kątowego, a 10 grudnia zbliżenie Saturna do Neptuna na odległość 6 stopni, co ułatwi odnalezienie Neptuna przez teleskop.

Jesienią dojdzie również do serii koniunkcji Księżyca z planetami. Saturn znajdzie się w jego pobliżu już 27 września, a potem 24 października, 21 listopada i 18 grudnia. Zbliżenia z Marsem i Jowiszem zaplanowano m.in. na 3 października, 6 października, 2 listopada oraz 30 listopada. Z kolei koniunkcje z Wenus odbędą się 7 listopada i 5 grudnia, a z Merkurym – 7 grudnia.

Obserwacjom słabszych obiektów, takich jak mgławice i komety, może przeszkadzać blask Księżyca. Pełnie przypadną 26 września, 26 października oraz 24 listopada, natomiast nowie szykują się 10 października, 9 listopada i 9 grudnia. Jesienią będzie można obserwować także roje meteorów, w tym Geminidy, których maksimum nastąpi 14 grudnia.

Mechanizm równonocy jesiennej

Równonoc występuje w ciągu roku dwukrotnie – w marcu oraz we wrześniu. Oznacza moment, w którym Słońce przechodzi przez punkt przecięcia ekliptyki z równikiem niebieskim (tzw. punkt Wagi). W tym okresie promienie słoneczne w południe padają prostopadle na równik.

Choć astronomiczny początek jesieni przypada 23 września, faktyczne zrównanie długości dnia i nocy zachodzi mniej więcej dwa dni później. Różnica ta wynika m.in. z definicji pomiaru dnia. Zmienia się czas od pojawienia się pierwszego skrawka Słońca nad horyzontem do całkowitego schowania się jego tarczy, co łącznie wydłuża dzień o około 11–12 minut.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce