Pengisytiharan palsu, barangan haram dan AI — integriti sempadan mesti jadi tanggungjawab negara

Laporan terkini mengenai pengisytiharan kargo palsu dan peningkatan perdagangan ubat-ubatan tidak berdaftar harus dilihat lebih daripada sekadar isu penguatkuasaan farmaseutikal. Ia merupakan amaran bahawa rangka kerja kawalan sempadan dan keselamatan rantaian bekalan Malaysia mesti berkembang lebih pantas daripada rangkaian jenayah yang mengeksploitasinya.

Lebih penting lagi, isu ini bukan lagi sekadar mengenai ketirisan hasil Jabatan Kastam Diraja Malaysia (JKDM). Ia adalah mengenai tanggungjawab negara, melindungi sempadan Malaysia, perdagangan yang sah, kesihatan awam, keselamatan negara dan keyakinan rakyat.

Presiden Persatuan Farmaseutikal Malaysia, Amrahi Buang, telah membangkitkan bagaimana sindiket didakwa menyembunyikan produk berisiko tinggi di dalam kargo komersial biasa, menggunakan laluan darat dan jalan masuk haram, beroperasi melalui gudang terpencil serta mengeksploitasi platform e-dagang untuk sampai kepada pengguna.

Pada masa sama, penjenayah semakin menggunakan imej dan suara doktor yang dijana AI untuk mewujudkan kredibiliti palsu dan memperdaya pengguna. Ini
menunjukkan bahawa ancaman tidak terhenti di sempadan. Ia meliputi keseluruhan rantaian bekalan haram; daripada pengisytiharan kargo dan kemasukan melalui sempadan kepada pergudangan, pengedaran, e-dagang dan akhirnya pengguna.

Isu sebenar bukan sekadar sama ada sesuatu produk itu dilarang

Malaysia sudah mempunyai rangka kerja kawal selia bagi barangan terkawal, terhad dan dilarang. Sesetengah produk memerlukan lesen import, permit atau kelulusan, manakala produk lain tertakluk kepada sekatan di bawah Perintah Kastam (Larangan Mengenai Import).

Produk farmaseutikal dan racun berjadual juga dikawal di bawah perundangan khusus, termasuk Akta Jualan Dadah 1952 dan Akta Racun 1952.

Oleh itu, kita perlu tepat dalam penggunaan istilah. Tidak semua ubat yang tidak berdaftar harus secara automatik dikategorikan semata-mata sebagai ‘barangan dilarang di bawah Akta Kastam 1967’. Status undang-undangnya bergantung kepada jenis produk, kandungan, klasifikasi serta keperluan kawal selia khusus yang terpakai.

Bagaimana kita mengenal pasti produk terkawal, terhad atau dilarang apabila pengimport sengaja mengisytiharkannya sebagai barangan lain?

Di sinilah pengisytiharan kargo yang palsu atau tidak tepat menjadi kritikal. Seksyen 133 Akta Kastam 1967 memperuntukkan kesalahan dan penalti berkaitan pengisytiharan yang tidak tepat serta pemalsuan dokumen.

Cabaran kita, oleh itu, bukan semestinya ketiadaan undang-undang. Cabaran dan realitinya ialah sama ada keupayaan risikan, teknologi, penilaian risiko dan penguatkuasaan antara agensi kita cukup bersepadu untuk mengesan penipuan yang disengajakan sebelum barangan haram sampai ke pasaran pengguna.

Jika sebuah kontena diisytiharkan sebagai ‘barangan am’ tetapi sebenarnya mengandungi produk farmaseutikal, racun berjadual atau barangan terkawal lain, isu ini jauh melampaui duti import, SST atau apa-apa cukai lain yang mungkin dielakkan. Ia menjadi persoalan integriti kargo, integriti sempadan dan keselamatan awam.

Daripada pemeriksaan manual kepada risikan sebelum pemeriksaan

Malaysia juga mesti beralih daripada anggapan bahawa lebih banyak pemeriksaan fizikal secara automatik bermaksud penguatkuasaan yang lebih baik. Kita tidak mungkin membuka setiap kontena, bungkusan dan konsainan tanpa mewujudkan kesesakan, meningkatkan kos logistik dan mengganggu perdagangan yang sah.

Pendekatan yang lebih baik ialah Risikan sebelum pemeriksaan. Setiap penghantaran harus dinilai risikonya berdasarkan pelbagai titik data, bukannya bergantung terutamanya kepada keterangan yang diberikan dalam pengisytiharan import.

Ini boleh merangkumi:

• kod HS dan keterangan komoditi yang diisytiharkan;
• sejarah pengimport dan pengeksport;
• negara asal dan corak laluan penghantaran;
• anomali nilai, berat dan kuantiti yang diisytiharkan;
• rekod rampasan dan penguatkuasaan terdahulu;
• perubahan luar biasa dalam corak perdagangan;
• komoditi berisiko tinggi;
• kaitan dengan syarikat, alamat atau individu yang pernah dikesan; dan
• risikan daripada agensi penguatkuasaan lain.

Objektifnya bukan untuk memeriksa segala-galanya. Objektifnya adalah mengenal pasti perkara yang memerlukan perhatian sebelum ia dibuka secara fizikal.

Inilah asas pengurusan sempadan berasaskan risiko moden: menumpukan sumber penguatkuasaan kepada risiko yang paling tinggi, sambil membolehkan perdagangan yang sah bergerak dengan cekap.

Pengimbasan mesti jadi aset risikan

Malaysia harus memperkukuh secara berperingkat pemeriksaan tanpa pencerobohan dan pengimbasan berbantu AI supaya pihak berkuasa dapat mengurangkan pemeriksaan fizikal yang tidak perlu, di samping meningkatkan kebarangkalian mengesan kargo yang disembunyikan, diisytiharkan secara salah atau mempunyai anomali.

Namun, pengimbasan tidak seharusnya dilihat sekadar sebagai mesin pemeriksaan. Ia harus menjadi aset yang menjana risikan dalam seni bina keselamatan sempadan negara Malaysia.

Kerajaan harus mengekalkan pemilikan, kawalan dan tadbir urus yang sewajarnya terhadap infrastruktur pengimbasan kritikal. Pada masa yang sama, penyedia teknologi sektor swasta yang mempunyai kepakaran boleh dipertimbangkan bagi penyelenggaraan, integrasi sistem, analitik dan sokongan teknikal, tertakluk kepada keperluan perolehan, keselamatan siber, tadbir urus data dan akauntabiliti yang ketat.

Lebih penting lagi, risikan yang dijana oleh sistem ini hendaklah tersedia, tertakluk kepada undang-undang, tadbir urus data dan keperluan operasi, kepada agensi yang diberi kuasa termasuk JKDM dan Agensi Kawalan dan Perlindungan Sempadan Malaysia (AKPS), serta apabila dibenarkan oleh undang-undang, kepada pihak berkuasa penguatkuasaan lain.

Dalam konteks ini, pendekatan pengurusan sempadan bersepadu (integrated border management) Malaysia menjadi penting. Kita tidak seharusnya membina
platform teknologi yang berasingan untuk setiap agensi. Sebaliknya, kita perlu membina ekosistem risikan sempadan bersepadu yang membolehkan maklumat dihubungkan merentasi keseluruhan rantaian kawalan sempadan.

Satu imbasan harus menjana risikan yang berpotensi melindungi keseluruhan ekosistem sempadan. Sesuatu imbasan kontena tidak seharusnya berakhir hanya dengan keputusan ‘lepaskan’ atau ‘telah diperiksa’.

Data yang dijana berpotensi menyumbang kepada profil risiko, pangkalan data risikan dan siasatan berkaitan penghantaran, syarikat, laluan, gudang dan rangkaian yang mempunyai kaitan, tertakluk kepada perlindungan undang-undang yang sewajarnya.

Setiap rampasan harus jadi pencetus risikan

Sesuatu rampasan tidak seharusnya dianggap sebagai pengakhiran operasi penguatkuasaan. Ia harus menjadi permulaan kepada siasatan risikan.

Pihak berkuasa perlu menyiasat dan bertanya:

• Siapa yang mengimport barangan tersebut?
• Siapa yang membuat atau memberi kuasa terhadap pengisytiharan tersebut?
• Siapa yang membiayai penghantaran itu?
• Di manakah barangan tersebut sepatutnya disimpan?
• Siapa yang memiliki atau mengawal gudang tersebut?
• Siapa yang mengedarkan produk berkenaan?
• Akaun dalam talian manakah yang digunakan untuk menjualnya?
• Apakah saluran pembayaran yang terlibat?
• Apakah penghantaran lain yang mempunyai kaitan dengan rangkaian yang
  sama?
• Adakah terdapat syarikat, alamat, pengarah, ejen, laluan atau penyedia logistik
  yang sama?

Pendekatan ini membolehkan sesuatu rampasan menjadi peluang risikan yang lebih luas. Sebuah kontena sahaja mungkin mendedahkan rangkaian yang merentasi sempadan, pelabuhan, gudang, pengendali pengangkutan, platform dalam talian dan saluran kewangan. Oleh itu, objektifnya haruslah membongkar dan melumpuhkan rangkaian tersebut, bukan sekadar merampas penghantaran.

Pasukan Petugas Khas SPRM–JKDM boleh main peranan strategik

Di sinilah cadangan terdahulu untuk menubuhkan Pasukan Petugas Khas Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM)–JKDM boleh menjadi penting secara strategik. Peranannya harus melangkaui ketirisan hasil JKDM. Ia perlu membantu mengenal pasti hubungan antara pengisytiharan palsu, penyeludupan terancang, kerentanan terhadap rasuah, risiko kesihatan awam dan aliran kewangan haram.

Pasukan petugas ini tidak seharusnya menduplikasi bidang kuasa statutori agensi sedia ada. Sebaliknya, ia perlu menyediakan platform untuk perkongsian risikan, penyelarasan operasi dan pengawasan strategik apabila ancaman-ancaman ini saling bertindih.

Malaysia tidak memerlukan satu lagi lapisan birokrasi. Apa yang diperlukan ialah hubungan yang lebih kukuh antara agensi yang masing-masing memiliki bahagian berbeza daripada teka-teki risikan.

• Satu pengisytiharan kastam mungkin mendedahkan satu bahagian risiko.
• Satu imbasan mungkin mendedahkan bahagian yang lain.
• Satu rampasan penguatkuasaan mungkin mendedahkan bahagian yang lain.
• Satu transaksi kewangan mungkin mendedahkan bahagian yang lain.
• Satu akaun jualan dalam talian mungkin mendedahkan bahagian yang lain.
• Risikan sebenar muncul apabila kesemua cebisan ini dihubungkan.

Data risikan mesti jadi jambatan bersama

Malaysia tidak kekurangan agensi penguatkuasaan. Persoalannya ialah sama ada maklumat risikan dapat dihubungkan dengan cukup pantas untuk mengenal pasti ancaman secara menyeluruh.

Rangkaian jenayah semakin adaptif, digital dan dipacu data. Mereka boleh menukar identiti dalam talian, memanipulasi keterangan produk, memindahkan gudang, mengubah laluan, mengeksploitasi platform e-dagang dan mengambil kesempatan daripada jurang antara agensi kawal selia.

Kemunculan ‘doktor’ yang dijana oleh AI bukanlah fenomena yang berdiri sendiri. Ia merupakan gejala kepada transformasi yang lebih luas dalam jenayah terancang. Rangkaian jenayah menggunakan teknologi untuk mencipta kredibiliti, menyembunyikan identiti, memanipulasi maklumat dan berhubung secara terus dengan pengguna.

Malaysia tidak boleh membiarkan rangkaian jenayah menguasai kelebihan teknologi. Sistem kawalan sempadan kita mesti menjadi sama adaptif.

Jawapannya bukan sekadar menambah pegawai, meningkatkan pemeriksaan fizikal atau menaikkan hukuman. Teknologi juga tidak seharusnya hanya digunakan untuk mengautomasikan proses manual yang sedia ada.

Kerajaan perlu mereka bentuk semula cara risikan sempadan dikumpul, dihubungkan, dianalisis dan diambil tindakan. Ini seharusnya bergerak secara
berperingkat daripada penguatkuasaan reaktif kepada tadbir urus sempadan yang bersifat ramalan dan pencegahan.

Ini bermakna menggunakan data untuk mengenal pasti corak mencurigakan sebelum kontena dibuka, menghubungkan risikan antara agensi, menggunakan teknologi untuk memfokuskan pemeriksaan fizikal, serta menjejaki setiap rampasan penting ke hulu dan ke hilir bagi mengenal pasti rangkaian yang lebih luas.

Daripada penguatkuasaan di sempadan kepada perlindungan keseluruhan ekosistem

Keselamatan sempadan tidak lagi boleh dilihat semata-mata sebagai titik di mana barangan impot memasuki Malaysia. Ia merangkumi pelabuhan, lapangan terbang, sempadan darat, gudang, rangkaian logistik, zon perdagangan bebas, platform e- dagang, sistem pembayaran dan persekitaran digital yang digunakan untuk memasarkan produk haram kepada pengguna.

Sebab itulah integriti sempadan tidak boleh menjadi tanggungjawab JKDM sahaja. Ia memerlukan pendekatan nasional yang diselaraskan melibatkan JKDM, AKPS, agensi penguatkuasaan, pengawal selia kesihatan, pihak berkuasa risikan kewangan, agensi penguatkuasaan undang-undang dan institusi kerajaan lain yang berkaitan, masing-masing beroperasi dalam bidang kuasa statutori mereka.

Objektifnya bukan untuk mewujudkan pertindihan kuasa. Sebaliknya, objektifnya adalah untuk mewujudkan satu gambaran risikan sempadan nasional yang
bersepadu.

Tadbir urus pencegahan mesti menjadi objektif

• Objektif akhirnya harus jelas:
• Kenal pasti risiko lebih awal.
• Bertindak dengan lebih bijak.
• Lumpuhkan rangkaian.

Lindungi perdagangan yang sah. Cegah barangan haram daripada sampai kepada pengguna Malaysia.

Inilah transformasi kawalan sempadan yang diperlukan oleh Malaysia sekarang. Pengisytiharan palsu, ubat-ubatan haram dan penipuan yang dijana oleh AI bukanlah masalah yang berasingan. Kesemuanya merupakan manifestasi yang saling berkaitan dalam rantaian bekalan haram yang berkembang dengan pantas. Setiap tindakan penguatkuasaan harus menyumbang kepada pemahaman nasional yang lebih kukuh mengenai ancaman tersebut.

Integriti sempadan bukan lagi sekadar tanggungjawab JKDM. Ia adalah tanggungjawab negara.

Malaysia mesti memastikan risikan, teknologi, rangka kerja kawal selia dan kerjasama antara agensi kita berkembang lebih pantas daripada penjenayah yang cuba mengeksploitasi sempadan negara.

Matlamatnya bukan sekadar untuk menangkap lebih banyak barangan haram di sempadan. Matlamatnya adalah untuk menjadikan keseluruhan ekosistem
sempadan dan rantaian bekalan Malaysia semakin sukar ditembusi oleh rangkaian jenayah.

Penulis ialah bekas pegawai kastam.

Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.

Subscribe to our newsletter and get news delivered to your mailbox.