Polacy zajadali się nimi już w XVII wieku. Myślisz, że placki ziemniaczane to nasza specjalność?

Kilka prostych składników, rozgrzany tłuszcz i chrupiące brzegi, którym trudno się oprzeć. Z okazji Dnia Placków Ziemniaczanych przyglądamy się kulinarnej legendzie, która od wieków króluje w polskich domach.

Placki ziemniaczane jadano w polskich klasztorach już w XVII wieku /Shutterstock

Od XVII-wiecznych klasztorów do przyjaciół Mickiewicza. Skąd wzięły się placki ziemniaczane?

Placki ziemniaczane mają w Polsce długą i ciekawą historię. Pierwsze wzmianki o tym daniu pochodzą z XVII wieku, kiedy to w klasztorze w Stoczku Warmińskim przygotowywano placki z tartych ziemniaków i cebuli, smażone na złoto. W XVIII wieku ziemniaki zyskiwały coraz większą popularność, o czym pisał Jędrzej Kitowicz w swoich pamiętnikach, a już na początku XIX wieku placki kartoflane były ulubionym daniem studentów, co potwierdzają listy wileńskich filomatów z kręgu Adama Mickiewicza.

Chrupiące brzegi i miękki środek. W czym tkwi sekret idealnych placków ziemniaczanych?

Mimo upływu lat przepis na placki ziemniaczane w polskich domach pozostał niemal niezmieniony. Sekret tkwi w prostocie i odpowiedniej technice przygotowania. Najważniejsze są surowe, drobno starte ziemniaki, z których należy odcisnąć nadmiar wody, by masa nie była zbyt rzadka. Do bazy dodaje się startą cebulę, jajko, odrobinę mąki, sól i pieprz. Tak przygotowaną masę smaży się na rozgrzanym tłuszczu, aż placki nabiorą złocistego koloru i chrupiących brzegów, pozostając jednocześnie miękkie w środku.

Kiedy placki są już gotowe, pojawia się pytanie o dodatki. Wersja wytrawna z kwaśną śmietaną, sosem grzybowym czy mięsnym gulaszem (popularny placek po zbójnicku) to prawdziwa klasyka. Nie brakuje jednak zwolenników placków na słodko, z dodatkiem cukru.

Boxty, latkes, rösti i hash browns. Jak placki ziemniaczane podbiły śniadaniowe stoły świata?

Popularność placków ziemniaczanych nie kończy się na granicach Polski. W Irlandii królują boxty, których sekretem jest połączenie surowych, tartych ziemniaków z ziemniaczanym purée. W zależności od techniki przygotowania, boxty mogą być smażone, gotowane lub pieczone, a do ciasta dodaje się mąkę, pomijając jajka. Co ciekawe, w przeszłości boxty były daniem odświętnym, przygotowywanym na specjalne okazje, zwłaszcza podczas Dnia Świętej Brygidy.

W kulturze żydowskiej placki ziemniaczane znane są jako latkes. Przygotowuje się je podczas Chanuki, smażąc na głębokim oleju na pamiątkę cudu oliwy. Latkes różnią się od polskich placków zarówno strukturą – ziemniaki ściera się na grubszych oczkach – jak i składnikami: zamiast mąki pszennej używa się mączki macowej lub skrobi ziemniaczanej, dzięki czemu są bardziej chrupiące i lekkie.

W Szwajcarii i w Austrii popularne są rösti – placki przygotowywane wyłącznie z grubo startych, często wcześniej podgotowanych ziemniaków, smażone na całej szerokości patelni bez dodatku jajek czy mąki. Najczęściej podaje się je na śniadanie, z sadzonym jajkiem na wierzchu.

W krajach anglosaskich natomiast królują hash browns – chrupiące placuszki z mocno odciśniętych, startych ziemniaków. W Anglii i Stanach Zjednoczonych stanowią nieodłączny element śniadania, zastępując pieczywo i doskonale komponując się z jajkami i bekonem.

Choć placki ziemniaczane kojarzą się w Polsce głównie z obiadem, na świecie z powodzeniem podbijają także poranne stoły. Niezależnie od regionu, łączy je jedno – prostota składników i uniwersalność, która pozwala na nieskończoną liczbę wariacji.