Bomenkap op de Grasmarkt: goed beleid of paniekvoetbal?

Vrijdag liet Brussel-Stad alle bomen op het Agoraplein aan de Grasmarkt preventief rooien nadat storm Austen een boom omwaaide. De maatregel herinnert aan de drastische ingreep op de Anspachlaan minder dan een jaar geleden. Voorzichtig beleid of een paniekreactie? “Het beleid holt vaak nog achter de feiten aan.”

Vrijdag 23 oktober. Terwijl het buiten stormt, hebben enkele klanten plaatsgenomen op het terras van Brasserie Ommegang aan het Agoraplein, onder de beschutting van een luifel. Die bescherming blijkt relatief: een van de bomen op het plein stort neer op het terras en verwondt drie gasten. De reactie van het stadsbestuur laat niet op zich wachten: diezelfde dag nog worden alle resterende bomen op het plein omgezaagd.

De drastische ingreep roept herinneringen op aan de ingreep op de Anspachlaan, minder dan een jaar geleden. Dezelfde schepen van Groene Ruimten Florence Frelinx (MR) liet er toen plots heel wat bomen afzagen. Het groen zou het zicht belemmeren voor de politie.

Deze keer argumenteert de Stad dat de veiligheid van de passanten in het gedrang kwam. “Ook bij andere bomen op het plein waren er door de storm al tekenen van ontworteling", laat Frelinx weten. "Gezien dit gevaar moest de veiligheid van de mensen vooropstaan. (…) Er zullen zo snel mogelijk nieuwe bomen worden aangeplant.”

“Ofwel waren al die bomen echt doodziek, maar dan had de Stad dat al eerder moeten opmerken en ernaar handelen. Ofwel was dat niet zo en dan is er sprake van paniekvoetbal”

POWER4trees

Veel stadsbewoners vragen zich af of zo’n drastisch optreden wel nodig is. “In elk denkbaar scenario gaat de Stad in de fout", analyseert Anne Bonew van POWER4trees, een organisatie die voor het behoud van stadsbomen ijvert. “Ofwel waren die bomen echt doodziek, maar dan had de Stad dat al eerder moeten opmerken en ernaar handelen. Ofwel was dat niet zo en dan is er sprake van paniekvoetbal, misschien ook omdat er gewonden zijn gevallen.”

De snelheid waarmee alles bedisseld is, roept in elk geval vragen op, vindt Bonew. “Men had het plein kunnen afsluiten en daarna een zorgvuldige analyse uitvoeren. Dat was een heel ander signaal geweest over de rol van bomen in de stad. Het gaat immers om vitale infrastructuur en niet om inwisselbaar stadsmeubilair.”

Rechtstaan uit gewoonte

De term paniekvoetbal komt wel vaker terug bij experts die BRUZZ belt. “Van buitenaf krijg je toch die indruk", vindt lector boombeheer Wim Peeters (Odisee). “Ik zie ook niet goed hoe je een grondige analyse kunt uitvoeren midden in een storm. Een trekproef, die toont of de boom nog stabiel staat, kun je dan bijvoorbeeld al niet doen.” Zo’n proef voor de storm had bij de omgevallen boom in elk geval een alarmbel doen afgaan, weet Peeters. “Die boom had amper nog wortels en stond meer recht uit gewoonte.”

Tegenover de snelheid van de beslissing, staan de langdurige gevolgen van de kap, benadrukt Peeters. “De economische impact zal bijvoorbeeld groot zijn. Tijdens een hittegolf maken bomen een wereld van verschil. Uit onderzoek blijkt ook dat klanten bereid zijn om 9 procent meer uit te geven in openbare ruimte met goed onderhouden groen.”

De gang van zaken op het Agoraplein werpt een bredere vraag op: pakt Brussel, met zijn 21 verschillende instanties die verantwoordelijk zijn voor stadsbomen, zijn boombeheer eigenlijk wel optimaal aan? Want behalve Leefmilieu Brussel (gewestelijke parken) en Brussel Mobiliteit (laanbomen langs gewestwegen) is elke gemeente verantwoordelijk voor het eigen bomenbestand.

Reactief beleid

“Het beleid is vandaag nog vaak reactief, het holt achter de feiten aan", merkt alvast geograaf en boomexpert Robbe Neyns (VUB). “Er wordt pas ingegrepen als er een overduidelijk probleem is. Aan de VUB deden we onderzoek naar proactieve alternatieven. Je kunt bijvoorbeeld sensoren aan de bomen plaatsen, een methode waar natuurlijk een prijskaartje aan vasthangt. Maar het kan ook via ‘remote sensing’, een regelmatige analyse op basis van satellietbeelden.”

Ook politiek beweegt er ondertussen iets. Het Gewest werkt aan een gemeenschappelijke bomendatabank en zestien gemeenten toonden zich al bereid om mee te werken, bleek vorige week nog uit een antwoord van bevoegd staatssecretaris Ans Persoons (Vooruit) op een vraag van Lotte Stoops (Groen).

“Overheden hebben een voorbeeldfunctie. Als elke burger voor het minste de bomen in zijn tuin gaat kappen, hebben we straks geen bomen meer in de stad”

Olivier Beck

Bioloog Leefmilieu Brussel

Boomexpert Robbe Neyns waarschuwt ondertussen voor voorbarige conclusies over de situatie aan het Agoraplein. “Uit analyses die we eerder hebben gedaan, blijkt dat bomen in die zone het heel hard te verduren hebben, door verharding, hitte en een gebrek aan wortelruimte. Stadsbomen hebben het sowieso al niet onder de markt en de recente droogtejaren verscherpen dat probleem."

Leefmilieu Brussel kiest vandaag al voor een systematische opvolging van zijn bomenbestand in de gewestelijke parken. “We hebben een bomendatabank voor onze 55.000 exemplaren", legt bioloog Olivier Beck uit. “Elke boom heeft zijn fiche met essentiële gegevens, waaronder hoe goed de conditie van de boom is. We maken die inschatting vooral op basis van een Visual Tree Assessment, een inschatting op zicht.”

Centenkwestie

De aanpak heeft weliswaar zijn beperkingen: bomen op cruciale plaatsen zoals paden, worden elke drie jaar geïnspecteerd, voor verder afgelegen exemplaren is dat elke vijf of zes jaar. “Boombeheer is nu eenmaal altijd een kwestie van de budgetten die je bereid bent om erin te stoppen", legt een kenner van het Brusselse bomenbestand uit. “Vaak hangt dat dan weer af van recente gebeurtenissen. Straatsburg is in Noord-Frankrijk bijvoorbeeld dé voorbeeldstad als het over het beheer van stadsbomen gaat. Maar daar is jaren geleden dan ook een dodelijk ongeval gebeurd.”

Olivier Beck van zijn kant waarschuwt alvast voor overhaaste kapacties. “Overheden hebben een voorbeeldfunctie. Als elke burger voor het minste de bomen in zijn tuin gaat kappen, hebben we straks geen bomen meer in de stad.”