„Szczur ze skrzydłami” czy boski symbol: Dlaczego tak bardzo nie lubimy gołębi?

Gołębie towarzyszą ludzkości od tysięcy lat. Pierwsze szczątki częściowo udomowionych gołębi pochodzą już z epoki brązu, około 1400 roku p.n.e. Znalezisko na stanowisku archeologicznym z Cypru sugeruje, że zwierzęta te żywiły się bowiem podobnymi rzeczami, co ludzie. Wskazuje to, że ptaki te były dokarmiane przez ludzi lub żyły w ich bliskim otoczeniu.

W wielu starożytnych kulturach gołębie symbolizowały boskość, płodność, pokój i miłość. Towarzyszyły bogini Afrodycie, a w chrześcijaństwie to właśnie gołąb stał się symbolem Ducha Świętego.

Nie tylko duchowość, ale i praktyczne aspekty życia człowieka były związane z tymi ptakami. Gołębie dostarczały mięsa i jaj, a ich odchody wykorzystywano jako nawóz w uprawie roślin.

Największą sławę przyniosła im jednak niezwykła zdolność do wracania do gniazda, tzw. instynkt powrotny. Zdolności tych zwierząt ludzie wykorzystywali m.in. do przesyłania wiadomości na duże odległości, nawet setek kilometrów – mowa o słynnych gołębiach pocztowych. W końcu odkryto, że ptaki te w orientacji wykorzystują pole magnetyczne Ziemi.

Od „kurierów” po bohaterów wojennych

Historia gołębi jako „kurierów” rozciąga się od starożytnego Egiptu, przez Grecję i Rzym, aż po czasy nowożytne. Starożytni Egipcjanie wykorzystywali gołębie do przekazywania m.in. wieści o sukcesji faraonów. Grecy wysyłali nimi wyniki igrzysk olimpijskich, a Juliusz Cezar informował o swoich podbojach właśnie za pośrednictwem tych ptaków.

W czasach nowożytnych gołębie odegrały kluczową rolę w obu wojnach światowych. W trakcie I wojny światowej ptaki były wykorzystywane do przenoszenia wiadomości, gdy tradycyjne formy komunikacji zawodziły.

Najsłynniejszym z nich był gołąb Cher Ami (z francuskiego Drogi Przyjaciel), który mimo poważnych ran dotarł z wiadomością, ratując życie 194 żołnierzom. Gołębie uczestniczyły także w II wojnie światowej, kiedy to armie różnych państw utrzymywały własne hodowle i szkolenia dla tych niezwykłych posłańców.

Miejski wygnaniec

Przez wieki gołębie były nie tylko narzędziem do komunikacji, ale także obiektem fascynacji i hodowli. W starożytnym Rzymie ceny niektórych gołębi osiągały zawrotne kwoty, a w XIX-wiecznej Anglii gołębiarstwo stało się wręcz popularne w niektórych kręgach. Zainteresowany nim był np. Karol Darwin, który w pierwszym rozdziale swojego dzieła „O powstawaniu gatunków” przyjrzał się właśnie gołębiom.

Zmierzch epoki gołębi nadszedł w połowie XX wieku wraz z rozwojem technologii komunikacyjnych i sztucznych nawozów. Gołębie przestały być potrzebne jako „kurierzy” i źródło nawozu. Ponadto ich mięso nie mogło konkurować, chociażby z kurczakami w przemysłowej hodowli.

Pozostawione same sobie, ptaki te zaczęły gromadzić się w miastach, gdzie szybko się rozmnażały. Żywiły się m.in. resztkami i dostosowały swoje życie do bliskiej obecności ludzi.

Walka z gołębiami w miastach

Wraz z masowym pojawieniem się gołębi w miastach, zaczęły narastać wokół nich negatywne stereotypy. W połowie XX wieku media i władze miejskie coraz częściej mówiły o roznoszeniu chorób przez te ptaki, a także o niszczeniu infrastruktury.

W 1966 roku na łamach „The New York Times”, komisarz ds. nowojorskich parków, Thomas P. F. Hooving, nazwał gołębie „szczurami ze skrzydłami”. Prasa na całym świecie podchwyciła to określenie, a mieszkańcy miast zaczęli postrzegać gołębie nie tylko jako problem, ale nawet zagrożenie.

W rzeczywistości jednak ryzyko zarażenia się chorobami bezpośrednio od gołębi jest stosunkowo niewielkie. Zarazki obecne w ich odchodach rzadko przenoszą się na ludzi, a do zakażenia najczęściej dochodzi przy długotrwałym i intensywnym kontakcie, np. podczas sprzątania gołębników bez odpowiednich środków ochronnych.

Jak radzić sobie z gołębiami?

Współczesne miasta próbują na różne sposoby radzić sobie z populacją gołębi. Często sięga się po okrutne metody, łącznie z zabijaniem ptaków. Tymczasem liczebność gołębi może szybko wrócić do pierwotnego poziomu, jako iż metody te bywają nieskuteczne. Gołębie miejskie to w istocie zdziczałe zwierzęta domowe, zupełnie jak bezdomne koty czy psy. Trudno jest im przetrwać z dala od miejsc, w których żyją ludzie.

Jednym z rozwiązań mogą być tzw. gołębniki miejskie, gdzie ptaki mają zapewnione schronienie i odpowiednie pożywienie. Kluczowym elementem tej metody jest podmienianie zniesionych jaj na sztuczne, co stopniowo ogranicza powiększanie się populacji gołębi. Dzięki temu można nie tylko zmniejszyć ich liczebność, ale także ograniczyć rozprzestrzenianie się ich odchodów i poprawić dobrostan ptaków.

Pomimo negatywnego wizerunku, gołębie są bardziej inteligentne, niż wielu ludziom się wydaje. Niektóre badania sugerują, że zwierzęta te potrafią rozpoznawać twarze, a także zapamiętywać długie i skomplikowane trasy. Co więcej, są zwierzętami monogamicznymi, a ich silne przywiązanie do partnera i miejsca zamieszkania było przez wieki wykorzystywane przez człowieka.

Czy gołębie zasługują na drugą szansę?

Dziś większość gołębi miejskich żyje w złych warunkach. Są zmuszone do żerowania na odpadkach, narażone na choroby i okrucieństwo ze strony ludzi. Podczas gdy w hodowli mogą dożyć nawet 15 lat, na ulicach przeżywają z reguły od 2 do 6 lat.

Gołębie są niemal wszędzie – od placów Nowego Jorku, przez europejskie starówki, po świątynie w Nepalu. Choć przez wieki były naszymi towarzyszami, dziś pozostają symbolem zarówno ludzkiej fascynacji, jak i zapomnienia.

Wielkość narodu i jego postęp moralny można poznać po tym, w jaki sposób obchodzi się ze swymi zwierzętami

– Mahatma Gandhi.

Los gołębi to opowieść o zmieniających się relacjach człowieka ze światem przyrody. Warto spojrzeć na miejskie gołębie nie jak na problem, lecz jak na wspólne wyzwanie, które wymaga mądrości oraz odpowiedzialności za własne działania.