Minister ogłasza: W Gorlicach powstanie Muzeum I Wojny Światowej

Na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazano, że będzie to pierwsza w Europie Środkowo-Wschodniej nowoczesna instytucja muzealna w pełni poświęcona dziejom frontu wschodniego I wojny światowej. Nowe muzeum upamiętni bitwę pod Gorlicami z 2 maja 1915 roku. Swym zasięgiem obejmie żołnierskie cmentarze zlokalizowane na terenie ziemi gorlickiej. 

„11 listopada świętujemy wolność, ale naszym obowiązkiem jest pamiętać także o drodze, która nas do niej doprowadziła” — podkreśliła ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, cytowana na stronie MKiDN.

Gorlice: Miejsce jednej z najważniejszych bitew I wojny światowej

W maju 1915 r. w Gorlicach rozegrała się jedna z najważniejszych bitew I wojny światowej. „Zginęły tysiące żołnierzy, wśród nich Polacy, często przymusowo wcieleni do armii zaborców i zmuszeni do walki przeciwko sobie. Dziś przypominają o nich cmentarze wojenne rozsiane po całym regionie. Spoczywają na nich żołnierze różnych narodowości i armii – ludzie, których podzieliła wojna, a połączyła śmierć. To właśnie tutaj szczególnie mocno rozumiemy, jak wielką wartością jest wolność i jak wysoką cenę trzeba było za nią zapłacić” – zaznaczyła Marta Cienkowska.

„Dlatego w Narodowe Święto Niepodległości ogłaszam, że w Gorlicach powstanie Muzeum I Wojny Światowej. Będzie to miejsce, które opowie nie tylko o wielkich bitwach i tragediach, ale przede wszystkim o ludziach – o polskich losach, dramacie wojny i wydarzeniach, które otworzyły nam drogę do niepodległości” - poinformowała Cienkowska. 

20 tysięcy ofiar bitwy gorlickiej

Resort kultury przypomniał, że Gorlice były areną przełomowych i jednych z kluczowych działań wojennych w czasie I wojny światowej. Decydujące starcie rozpoczął 2 maja 1915 r. niespodziewany atak wojsk niemieckich i austro-węgierskich, po którym przerwany został front rosyjski. W bitwie gorlickiej zginęło ok. 20 tys. żołnierzy obu walczących stron. Zabici pozostali na pobojowiskach lub zostali pochowani w płytkich prowizorycznych grobach. 

W celu godnego pochowania ofiar przy austriackim Ministerstwie Wojny utworzono Wydział Grobów Wojennych. Teren został podzielony na tzw. okręgi cmentarne, z których trzy – Gorlice, Nowy Żmigród i Łużna – znajdują się obecnie w granicach powiatu gorlickiego. Łącznie, na terenie całego powiatu, zlokalizowane są 83 nekropolie, stanowiące unikatowy przykład budownictwa cmentarnego w Europie. Należą do nich cmentarze w Sękowej, Ropicy Górnej, Stróżówce, Bieczu, a także cmentarze na terenie ziemi gorlickiej, takie jak: Cmentarz nr 123 Łużna – Pustki, największy cmentarz na ziemi gorlickiej, oraz Cmentarz nr 91 wzniesiony na Górze Cmentarnej, na którego terenie ma powstać Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej. 

Na ziemi gorlickiej znajdują się również widoczne ślady walk, okopów i stanowisk bojowych, które będą mogły zostać zrekonstruowane, stając się dodatkowymi znakami pamięci.

Zapełnić lukę w pamięci

Ministerstwo zaznaczyło, że muzeum nie ograniczy się jedynie do historii Gorlic, ma łączyć pamięć lokalną z perspektywą europejską. „Front wschodni I wojny światowej obejmował rozległe terytorium Europy, a w armiach walczyli przedstawiciele wielu narodów. Dlatego koncepcja powstania nowego muzeum została przygotowana z udziałem Międzynarodowej Rady Doradczej, w której znaleźli się eksperci z Belgii, Włoch, Słowenii, Łotwy i Słowacji” - czytamy na stronie resortu.

Dodano, że muzeum wypełni również lukę w europejskim krajobrazie pamięci, w którym dominują narracje związane z frontem zachodnim. „Jako instytucja pamięci oraz centrum edukacji stanie się miejscem spotkania różnych tradycji, języków i perspektyw, oferując przestrzeń dialogu o wojnie jako doświadczeniu wspólnym dla wielu narodów, a zarazem głęboko zróżnicowanym regionalnie i kulturowo” - napisano. 

Otwarta czytelnia, centrum badawcze i lekcje dla szkół 

Ministerstwo przekazało, że w zbiorach muzeum znajdą się oryginalne artefakty, takie jak: broń, umundurowanie i oporządzenia żołnierskie, a także dokumenty, w tym: listy i karty pocztowe, dzienniki, fotografie i pamiątki rodzinne, umożliwiające wypełnienie ekspozycji stałej oraz organizację wystaw czasowych. Większość z nich należy do Muzeum PTTK w Gorlicach. Ponadto, pomimo upływu ponad 110 lat od bitwy gorlickiej, na terenie Gorlic i regionu regularnie odnajdywane są szczątki ofiar I wojny światowej oraz pozostałości po wyposażeniu i uzbrojeniu walczących armii. Integralną częścią muzeum będzie otwarta czytelnia z zasobami bibliotecznymi i archiwalnymi stworzona jako centrum gromadzenia wiedzy o I wojnie światowej. Znajdą się tam zbiory rękopiśmienne, fotografie, dokumenty, artefakty i materiały multimedialne. 

Nowe muzeum zapewni stałą ofertę lekcji muzealnych oraz warsztatów dla szkół. Ośrodek będzie też ogólnopolskim centrum badań nad tematami powiązanymi z I wojną światową, poszerzając świadomość o jej znaczeniu w odzyskaniu niepodległości w 1918 roku oraz późniejszych relacjach z sąsiadami.

„Trudno o lepszy dzień na przekazanie takiej wiadomości!”

Szefowa MKiDN Marta Cienkowska oraz burmistrz Gorlic Rafał Kukla podpisali list intencyjny dotyczący zamiaru utworzenia Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej w Gorlicach 6 listopada. Kukla, komentując informację podaną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zaznaczył, że „trudno o lepszy dzień na przekazanie takiej wiadomości”. „Przed nami jeszcze wiele pracy, ale cieszę się, że po latach starań robimy kolejny konkretny krok w kierunku powstania muzeum w Gorlicach” – zaznaczył. 

Szczegółowe warunki współpracy zostaną ustalone w treści umowy, która zostanie zawarta do 30 czerwca 2027 roku.