Jak zostać „bliźniakiem genetycznym” i uratować komuś życie? Dziś Dzień Dawcy Szpiku

Opracowanie: Maciej Nycz Publikacja: Dzisiaj, 13 października (08:16)

13 października obchodzony jest Dzień Dawcy Szpiku. Zwraca on uwagę na fakt, że wystarczy zrobić kilka kroków, by uratować komuś życie. Jak zostać dawcą i dlaczego warto zdecydować się na taki ruch? Najważniejsze informacje zebraliśmy poniżej.

Pakiet rejestracyjny DKMS do pobrania wymazu w celu zostania potencjalnym dawca komórek macierzystych. (fot. Arkadiusz Ziółek) /East News

Dlaczego nowi dawcy szpiku są tak potrzebni?

Dzień Dawcy Szpiku obchodzony jest w Polsce od 2002 roku. Z danych dostępnych na stronie DKMS Polska wynika, że w naszym kraju zarejestrowanych jest 2,1 mln potencjalnych dawców szpiku. Liczba dawców faktycznych to 16,5 tysiąca. 

Dlaczego dawstwo szpiku ma tak wielkie znaczenie? Jak wylicza DKMS, co 40 minut ktoś w Polsce dowiaduje się, że choruje na nowotwór krwi - np. białaczkę. Tylko co czwarty chory znajduje dawcę szpiku w rodzinie - w pozostałych przypadkach konieczny jest przeszczep od niespokrewnionego dawcy. 

Im większa jest liczba osób zarejestrowanych w bazie potencjalnych dawców, tym większe są szanse na znalezienie ,,bliźniaka genetycznego’’. Z tego powodu tak istotne jest ciągłe powiększanie bazy dawców o nowe osoby, które mogą stać się realnymi dawcami szpiku - tłumaczy DKMS. 

Jak zostać dawcą szpiku?

Eksperci podkreślają, że zostanie dawcą szpiku jest prostsze niż mogłoby się wydawać. Czy funkcjonują jakieś mity na jego temat? W wywiadzie dla PAP z 2025 r. przedstawiciel fundacji DKMS Michał Wasielewski wymienił trzy główne: że pobranie sprawia ból, że jest dokonywane z kręgosłupa i że tatuaże stanowią przeszkodę.

Tatuaże nie wykluczają, piercing również. Jeśli chodzi o pobranie z kręgosłupa, to również jest to mit, w 90 proc. przypadków jest to pobranie z krwi obwodowej. Przez 4 godziny siedzimy na fotelu i przypomina to dawstwo krwi. Jesteśmy podpięci do separatora, gdzie oddzielane są komórki macierzyste, które wytworzyły się w naszym organizmie przez ostatnie 4 dni po zażyciu czynnika wzrostu. Pozostałe 10 proc. to jest pobranie z talerza kości biodrowej. Jest to zabieg pod narkozą, gdzie 2-3 dni jesteśmy hospitalizowani. Pooperacyjne konsekwencje dawcy porównują do mocnego uderzenia o kant stołu lub wywrotki na łyżwach – wyjaśnił Wasielewski. 

Według badań IMAS przeprowadzonych w 2025 roku na dawcach faktycznych w 94 proc. przypadków dawcy ocenili procedurę pobrania komórek macierzystych z krwi obwodowej jako mało bolesną lub bezbolesną. Przy pobraniu szpiku z talerza kości biodrowej 48 proc. wskazało tę metodę jako całkowicie bezbolesną, a 39 proc. jako mało bolesną.

Chcę zostać dawcą szpiku - jak zrobić pierwszy krok?

Co zatem zrobić, jeśli chcielibyśmy zostać dawcą szpiku? Jeśli jesteśmy zdrowi, mamy 18-55 lat i BMI w przedziale 16,5-40, możemy zarejestrować się na stronie DKMS. 

W ciągu 2 dni od wypełnienia formularza internetowego, na podany adres prześlemy pakiet rejestracyjny zawierający pałeczki do pobrania wymazu z jamy ustnej oraz formularz do wypełnienia. Pałeczki wraz z deklaracją należy odesłać pocztą na adres Fundacji DKMS. Z przesłanej próbki wykonywana jest typizacja antygenów zgodności tkankowej. Wyniki badania wraz z danymi z formularza wprowadzane są do bazy Dawców komórek macierzystych. Procedura rejestracji trwa około 2-3 miesiące od momentu odesłania pakietu rejestracyjnego. Po tym okresie dawca otrzymuje powiadomienia o rejestracji drogą mailową. O poszczególnych etapach procesu rejestracji Dawca jest informowany za pośrednictwem SMS i e-maila - wyjaśnia DKMS. 

Rejestracja w bazie jest bezpłatna, ale fundacja apeluje o choćby częściowe pokrywanie jej kosztu (który wynosi 180 PLN). Jak tłumaczy, pozwoli to zarejestrować jeszcze więcej potencjalnych dawców.

Czy w ciąży można zostać potencjalnym dawcą szpiku?

Czy potencjalnym dawcą szpiku może zostać także kobieta w ciąży? DKMS informuje, że to możliwe, jeżeli nie ma przeciwwskazań medycznych. Kobieta powinna jednak wpisać w formularzu rejestracyjnym planowaną datę porodu. Jeżeli zarejestrowana potencjalna dawczyni zaszła w ciążę, również powinna poinformować o tym fundację.  

W obu przypadkach na czas ciąży i 6 miesięcy po porodzie zakładana jest blokada, która powoduje, że w tym czasie kobieta nie jest brana pod uwagę podczas poszukiwań. Po upływie tego czasu blokada zostaje automatycznie zdjęta - tłumaczy DKMS. 

Czy dawca szpiku może poznać osobę, której pomógł?

Polskie prawo przewiduje możliwość wymiany korespondencji pomiędzy dawcą a biorcą po dwóch latach od przeszczepu. Muszą jednak na to obydwoje wyrazić zgodę.

Sytuacja spotkań międzynarodowych jest zależna od prawodawstwa danego kraju. Oznacza to, że nie zawsze dawca z Polski będzie mógł poznać swojego bliźniaka genetycznego.