Kwiaty, lampiony i rodzinne ołtarze. Jak różne kultury żegnają swoich bliskich?

Opracowanie: Maciej Filipek Publikacja: Dzisiaj, 31 października (06:00)

1 listopada w Polsce tysiące osób odwiedzają groby bliskich, przynoszą kwiaty i zapalają znicze. Podobne gesty pamięci są obecne w wielu częściach świata, ale ich forma bywa bardzo różna: od cichych modlitw, przez rodzinne uczty na cmentarzach, aż po barwne procesje, muzykę i wielkie latawce.

W tradycji katolickiej 1 listopada przypada uroczystość Wszystkich Świętych, a dzień później – Dzień Zaduszny, poświęcony modlitwie za zmarłych. W Polsce te dni kojarzą się przede wszystkim z wizytami na nekropoliach. Cmentarze rozświetlają się zniczami, a na grobach pojawiają się chryzantemy.

Meksyk: powrót zmarłych do domów

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwyczajów jest meksykańskie Día de los Muertos, obchodzone zwykle 1 i 2 listopada. Nie jest ono odpowiednikiem Halloween, choć oba święta przypadają w podobnym czasie.

Rodziny przygotowują w domach ołtarze – ofrendas – ze zdjęciami zmarłych, kwiatami aksamitkami, świecami, jedzeniem i przedmiotami, które kojarzyły się z konkretną osobą. Według tradycji dusze zmarłych wracają wówczas na krótko do swoich rodzin. Ważne miejsce zajmują też odwiedziny na cmentarzach, wspólne posiłki i muzyka.

Podczas Día de los Muertos popularne jest malowanie twarzy na wzór czaszek, najczęściej określanych jako calaveras.

Meksykańskie obchody zostały wpisane przez UNESCO na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

Gwatemala: olbrzymie latawce ku pamięci zmarłych

W Gwatemali, zwłaszcza w miejscowościach Santiago Sacatepéquez i Sumpango, 1 listopada odbywają się festiwale gigantycznych latawców. Konstrukcje, wykonywane z papieru i bambusa, mogą mieć wiele metrów średnicy.

Latawce są ozdabiane motywami religijnymi, społecznymi i rodzinnymi. Zwyczaj łączy się z pamięcią o zmarłych i lokalną tradycją rdzennych społeczności. Technika wykonywania tych latawców znalazła się w 2024 roku na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Japonia: światło dla przodków podczas Obon

W Japonii pamięć o zmarłych wiąże się z letnim świętem Obon, obchodzonym najczęściej w połowie sierpnia, choć termin zależy od regionu. To czas rodzinnych spotkań, odwiedzania grobów i porządkowania rodzinnych miejsc pochówku.

W wielu miejscach organizowane są tańce Bon Odori. Ważnym symbolem święta są lampiony: zapalane, by wskazać przodkom drogę do domu, a następnie – w niektórych regionach – puszczane na wodę, gdy według tradycji duchy wracają do swojego świata.

Chiny: Qingming, czyli święto sprzątania grobów

Chińskie Qingming, znane też jako Święto Czystej Jasności lub Dzień Sprzątania Grobów, przypada wiosną – na początku kwietnia. Rodziny odwiedzają groby przodków, porządkują je, składają kwiaty i ofiary.

W zależności od lokalnego zwyczaju mogą być to kadzidła, jedzenie lub symboliczne papierowe przedmioty palone podczas ceremonii. Qingming jest jednym z ważnych tradycyjnych świąt w Chinach, a zarazem dniem wolnym od pracy.

Korea Południowa: pamięć o przodkach podczas Chuseok

W Korei Południowej odwiedzanie grobów i oddawanie czci przodkom jest częścią Chuseok – jesiennego święta plonów, którego data zmienia się wraz z kalendarzem księżycowym.

Rodziny spotykają się przy wspólnym stole, przygotowują rytualne potrawy i odbywają ceremonie ku pamięci przodków. Tradycyjnym zwyczajem jest seongmyo, czyli odwiedzanie rodzinnych grobów, oraz porządkowanie ich otoczenia.

Filipiny: rodzinne spotkania na cmentarzach

Na Filipinach okres Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego jest znany jako Undas. Cmentarze stają się wtedy miejscem wielopokoleniowych spotkań. Rodziny przychodzą na groby z kwiatami, świecami i jedzeniem, modlą się, rozmawiają i wspominają zmarłych.

To przykład obchodów, w których religijny wymiar łączy się z rodzinną obecnością i wspólnotowym przeżywaniem pamięci.