Przełomowe badania na Wawelu. Kosmiczna technologia prześwietli zabytek

Opracowanie: Renata Gaweł Publikacja: Dzisiaj, 16 października (08:48)

Podziemia Zamku Królewskiego na Wawelu znalazły się w centrum innowacyjnych badań naukowych. W ramach projektu VIEW, realizowanego przez polską firmę technologiczną we współpracy ze szwajcarskimi fizykami i muzealnikami, na wzgórzu zainstalowano detektor wykorzystujący cząstki kosmiczne – miony. Urządzenie pozwala na nieinwazyjne skanowanie wnętrza wzgórza, umożliwiając wykrycie pustek, korytarzy i szczelin bez naruszania zabytku.

Podziemia Zamku Królewskiego na Wawelu są badane za pomocą zainstalowanego w Smoczej Jamie detektora wykorzystującego technologię kosmiczną. /Shutterstock

Podziemia Zamku Królewskiego na Wawelu są badane za pomocą zainstalowanego w Smoczej Jamie detektora wykorzystującego technologię kosmiczną. Urządzenie pozwala wykryć pustki, korytarze i szczeliny ukryte we wnętrzu wzgórza bez ingerencji w zabytek.

Jak działa detektor mionowy?

Technologia oparta na mionach, czyli naturalnych cząstkach powstających w wyniku oddziaływania promieniowania kosmicznego z atmosferą, pozwala na precyzyjne obrazowanie wnętrza wzgórza. Detektor  rejestruje liczbę mionów przenikających przez skały z różnych kierunków. 

Większa liczba zarejestrowanych cząstek wskazuje na obecność pustych przestrzeni, takich jak korytarze czy szczeliny.

Porównując pomiar z modelem wzgórza, można zbudować mapę gęstości jego wnętrza, trochę jak tomografię komputerową, tylko z naturalnym, całkowicie bezpiecznym źródłem promieniowania – wyjaśnia dr Noemi Zabari, astrofizyczka i dyrektorka firmy Muotech rozwijającej tę technologię.

Przełom w badaniach zabytków

Wzgórze wawelskie jest pierwszym w Polsce zabytkiem badanym przy użyciu tej nowatorskiej metody. Uzyskane wyniki pozwolą precyzyjnie wyznaczyć obszary do ewentualnych przyszłych badań wykopaliskowych, minimalizując ryzyko uszkodzenia cennych struktur. 

Wzgórze Wawelskie kryje jaskinie i struktury, których położenie nie jest w pełni znane, a my chcielibyśmy wiedzieć, co się kryje pod powierzchnią terenu. Muografia pozwala zajrzeć do środka wzgórza – bez konieczności wiercenia i jakiejkolwiek inwazyjnej ingerencji w teren – podkreśla dr Monika Kamińska, kierowniczka Działu Archeologii Zamku Królewskiego na Wawelu.

Współpraca międzynarodowa i inspiracje z Egiptu

W instalacji specjalistycznego detektora uczestniczyli fizycy z Politechniki Federalnej w Lozannie (EPFL), uczelni współpracującej z CERN. To właśnie dzięki podobnej technologii w 2017 roku odkryto nieznaną wcześniej pustą przestrzeń nad Wielką Galerią piramidy Cheopsa w Egipcie. 

Niedawno metoda ta została też wykorzystana do badań wzgórza Zamku Królewskiego w Budapeszcie.

Prace badawcze na Wawelu mogą otworzyć nowy rozdział w poznawaniu historii tego miejsca. Dzięki kosmicznej technologii naukowcy liczą na odkrycie nieznanych dotąd przestrzeni i korytarzy, które przez wieki skrywało wawelskie wzgórze.