To on rozpoczął akcję ratowniczą po zamachu w Krakowie. "Wiedziałem, że mamy do czynienia z czymś większym"

Przemysław Janik, Krakowskie Pogotowie Ratunkowe: Nie śni, ale często do tego wracam. Właściwie mam wrażenie, że ciągle tam jestem. Że jeszcze z tego wyjazdu nie wróciłem.

Kiedy to wraca najbardziej?

Ostatnio zdawaliśmy wszystkie raporty, które trafiają do naszej dyrekcji, marszałka, wojewody, prezydenta miasta i innych instytucji. W takich sytuacjach analizuję, zastanawiam się, czy wszystko zostało zrobione, jak trzeba.

Uratowaliście masę ludzi.

Muszę przyznać, że dostałem bardzo dużo wiadomości od różnych osób, ratowników medycznych, których spotykam w pracy. Gratulują, że zrobiliśmy to tak, jak należy. Chciałbym tutaj podziękować chłopakom z mojego zespołu: Arturowi Klimasowi i Sebastianowi Kędziorowi. Zwłaszcza że to są ich początki pracy w krakowskim pogotowiu.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

"Robiliśmy to, co potrafimy najlepiej"

Naprawdę początki?

Artur pracuje od około pół roku, a dla Sebastiana to był szósty dyżur w życiu. Mimo krótkiego stażu pokazali, że są naprawdę świetnie przygotowani do tego zawodu.

Panie Przemku, cała Polska was podziwia.

Myślę, że nie jesteśmy żadnymi bohaterami. Robiliśmy to, co potrafimy najlepiej, czyli ratowaliśmy ludzi. Uważam, że my wszyscy zrobiliśmy wtedy kawał dobrej roboty.

Coś panu przeczytam. "Nie potrafimy wyrazić, jak bardzo jesteśmy wdzięczni ratownikom, zespołowi medycznemu i mieszkańcom Polski za pomoc i opiekę nad Harrym" — napisała rodzina postrzelonego przypadkiem 19-letniego Brytyjczyka.

Bardzo dobrze pamiętam tego chłopaka. Wiem, gdzie dokładnie go znaleźliśmy, w którym miejscu miał ranę postrzałową i do którego szpitala trafił.

• CZYTAJ: Kierował akcją ratowniczą na Rynku w Krakowie. "Wtedy dotarło do mnie, co się dzieje"

Zamyka pan oczy i widzi pan twarze każdego człowieka, któremu uratowaliście życie?

Na pewno potrafiłbym przejść przez Rynek czy okolice i wskazać, gdzie i kogo znaleźliśmy. Dużo osób pyta, jak sobie radzę z tym, co na co dzień w pracy widzimy.

Powiedzmy wprost: na Rynku widzieliście ludzi brodzących we własnej krwi.

Na szczęście jesteśmy na to przygotowani. Jestem w stałym kontakcie z moim zespołem: Arturem i Sebastianem, którzy przyjechali wtedy ze mną w karetce. Zawsze powtarzam kolegom i koleżankom, że w tej pracy trzeba szczególnie zadbać o własne zdrowie psychiczne. Jesteśmy w kontakcie z naszym psychologiem, który dał nam instrukcje, jak mamy postępować, i umówiliśmy się na debriefing.

Bohaterowie z Krakowa

Onet

Dlaczego to takie ważne?

Jest taka zasada, że do 14 dni po traumatycznym zdarzeniu trzeba się bacznie obserwować, czy nie występują objawy zespołu stresu pourazowego. Jakaś bariera psychiczna.

I wystąpiła?

Na razie nie. Wie pan, my działamy automatycznie. Widzimy ranę postrzałową, która krwawi i wiemy, jak zatamować krwawienie, jak temu człowiekowi pomóc. Oceniamy, jak poważna i głęboka jest ta rana, czy jest to krwawienie tętnicze. Od razu ją zabezpieczamy, kontaktujemy się z lekarzem lub szpitalem.

Pana zespół przyjechał na Rynek jako pierwszy. Dlatego to pan kierował całą akcją ratunkową?

Na co dzień stacjonujemy na Rynku Podgórskim. O godz. 15.02 dostaliśmy informację od dyspozytora, że na Rynku Głównym była strzelanina. Wracaliśmy właśnie z interwencji z końca ul. Wielickiej. Po czterech minutach byliśmy już na miejscu.

Przecież to jest prawie siedem kilometrów.

Trochę mniej, bo jechaliśmy skrótami. Ale faktycznie muszę tu pochwalić mojego kierowcę Artura, bo gnaliśmy tak szybko, jak tylko się dało. Wiedzieliśmy, że sprawa jest poważna. Muszę przyznać, że ja też w pierwszym odruchu uznałem, że to jakieś porachunki gangsterskie i będzie jeden, może dwóch postrzelonych. Pędziliśmy, ale nie wiedzieliśmy, co naprawdę się wydarzyło ani czy jest już bezpiecznie.

O czym się rozmawia w karetce, kiedy wiecie, że jedziecie do strzelaniny?

Przekazałem pozostałym chłopakom to, co usłyszałem od dyspozytora: była strzelanina, nie wiemy, gdzie jest sprawca, nie wiemy, jak do tego doszło, są ranni.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Jego karetka jako pierwsza przyjechała na miejsce strzelaniny. Mówi, co zobaczył na Rynku

I co, strach, panika?

Na pewno nie panikowaliśmy. Rozmawialiśmy, jakiego rodzaju obrażenia mogą mieć pacjenci. Omawialiśmy, co w pierwszej kolejności mamy do ogarnięcia, żeby działać od razu. W takich sytuacjach liczy się każda sekunda.

Dominik Wilk, główny dyspozytor medyczny, który koordynował akcję, powiedział mi, że pierwsze zgłoszenie o strzelaninie było z ul. Sławkowskiej. To jest północna część Rynku.

I nas też tam wysłali, ale zostaliśmy zatrzymani przez policję przy ul. Siennej, dokładnie przy sklepie Zara. Tam byli kolejni postrzeleni. Od razu wiedziałem, że mamy do czynienia z czymś większym, że to nie są porachunki gangów.

Skąd pan wiedział?

Bo ofiarami były zupełnie przypadkowe osoby. Po ocenie sytuacji po paru minutach przekazałem Dominikowi, że wdrażamy procedurę zdarzenia z dużą liczbą poszkodowanych.

Jak zareagował?

Wydawało mi się, że w pierwszej chwili mógł być w szoku. Ale zareagował błyskawicznie. Tak naprawdę wszystko, o co go poprosiłem, od razu realizował. To było niesamowite, bo miałem wrażenie, jakbyśmy rozumieli się bez zbędnych słów.

A nie znaliście się wcześniej?

Nigdy się nie widzieliśmy, a współpracowaliśmy, jakbyśmy byli aktorami i grali tę samą scenę po raz 10. Nie wiem, czy mogę nazwać go swoim przyjacielem z pracy, ale był tak opanowany, że wszystko szło perfekcyjnie i szybko, a on odbierał każdą rozmowę przez radiostację. Robił wszystko, żeby ułatwić nam pracę.

Na czym polega procedura zdarzenia masowego?

Potrzebne są zdecydowanie większe siły i środki, bo ofiar może być bardzo dużo. Tak naprawdę nie wiadomo było, ile. Od razu poprosiłem Dominika, żeby zadysponował 10 zespołów ratowniczych i jeden helikopter LPR.

Przypomnijmy tylko, że na początku na stanie była tylko jedna wolna karetka.

I w bardzo szybkim czasie udało się w sumie zorganizować 14 pełnych zespołów. Chcę bardzo podziękować szpitalom za to, że tak szybko i sprawnie zwolniły ekipy, które mogły ruszyć nam na pomoc.

Skąd pan wiedział, że potrzebne będzie aż 14 ekip?

Gdy dojechaliśmy na Rynek, co chwilę podchodziły do nas kolejne osoby i mówiły: "Niech pan pójdzie ze mną, tam jeszcze leżą ludzie, tam jest kolejny, tam dalej tak samo". Zostawiłem swoją ekipę przy ul. Siennej, założyłem kamizelkę kierującego akcją i poszedłem sprawdzić inne miejsca. Przy ul. Sławkowskiej było już czworo rannych. Wszystkich informacji było tyle, że nie dało się ich wszystkich zapamiętać.

Podejrzewam, że panował tam jeden wielki chaos.

W głowie szukałem już dla nich miejsc w szpitalach. Jest taka zasada, że nie można przenosić katastrofy do szpitala. Brałem pod uwagę, że liczba rannych może być tak duża, że zaczniemy wywozić ich poza Kraków.

Nastawiliście się na najgorsze?

Musiałem brać pod uwagę każdą możliwość. Moją jedyną myślą wtedy było to, że mam dwóch kolegów ratowników i musimy to jakoś ogarnąć. Na początku skupiłem się tylko na tym.

Jak zachowywali się przechodnie?

Chylę czoło przed każdym, kto nie stał biernie, tylko ruszał na pomoc. Dzięki temu szybko udało się dojść do takiego momentu, że przy każdym postrzelonym ktoś był i mu pomagał. Każdy był zaopiekowany. Nasz zespół medyczny wszystko koordynował: pokazywał, jak zająć się rannymi, jak uciskać klatkę piersiową albo ranę postrzałową. Zaopatrywaliśmy ich w opatrunki, bandaże hemostatyczne czy gazy.

Pamiętam takiego starszego mężczyznę, którego instruowałem, co ma robić, a on na koniec odpowiedział, że zupełnie nie rozumie języka polskiego, ale kiwał głową na znak, że zna zasady i będzie prowadził akcję ratunkową. To była ogromna pomoc.

To prawdopodobnie oficerowie Obrony Cywilnej Dublina Joe Mulligan i James McConnell. Irlandzka telewizja informowała, że był jednym z pierwszych, którzy nieśli pomoc. Na szczęście w tym tłumie byli też medycy, którzy natychmiast ruszyli na ratunek.

Kolejną bohaterką była pani, która w czasie strzelaniny przebywała w Zarze, po czym wybiegła na zewnątrz i zaczęła udzielać pomocy. Od razu powiedziała mi, że jest pielęgniarką i wie, co robić. Jej reakcja była wzorcowa.

To z kolei Iwona Kościelna, która była w Krakowie na rodzinnym weekendzie.

Dzięki tym postronnym ludziom mogłem zastanowić się nad kolejnymi krokami. Następnie trzeba było podzielić pacjentów. Ich stan się szybko zmieniał. Tak naprawdę doszliśmy do sytuacji, w której prawie wszyscy byli w stanie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.

To oznaczało najwyższy priorytet transportu.

Gdy pojawiły się kolejne karetki, wskazywałem im dokładne miejsce, dokąd miały się udać. Dobrze znam krakowskie szpitale i wiem, gdzie są najlepsi specjaliści. Zaraz po tym na płycie Rynku przy kościele świętego Wojciecha wylądował też helikopter. Pan doktor z LPR przejął najtrudniejszego pacjenta. W końcu podjęliśmy decyzję, że ten pacjent nie leci, bo szpital był zaledwie dwa kilometry od nas, więc szybciej było go zawieźć karetką.

Bardzo ważne było też postawienie na nogi wszystkich krakowskich szpitali. To znowu zasługa Dominika i jego zespołu.

"Od razu wiedziałem, że mamy do czynienia z bronią dużego kalibru"

Dzisiaj już wiemy, że sprawca strzelał bardzo specyficzną amunicją, która wręcz rozrywała kończyny. Czy wy, ratownicy, zauważyliście, że rany są wyjątkowo rozległe?

Jestem po zawodowej służbie wojskowej, a jako ratownik medyczny wiem, jak wyglądają rany po postrzale. Od razu wiedziałem, że mamy do czynienia z bronią dużego kalibru, bo obrażenia faktycznie były bardzo duże. Nie zastanawiałem się nad tym, czy ta amunicja była specjalna albo modyfikowana, co, jak wiemy, jest zakazane, choć zdarzało się podczas różnych wojen. Nie rzuciło mi się to w oczy. Na pewno większość obrażeń znajdowała się w okolicach klatki piersiowej.

Przemysław Janik, który prowadził całą akcję ratunkową. Kadr z TVN24, nadesłany przez pana Przemysława

Archiwum prywante

Był w ogóle czas, żeby zadać sobie pytanie: co tu się do cholery wydarzyło?!

Tak naprawdę dopiero policjanci przekazali mi informacje, że to był strzelec, który atakował z samochodu i że na szczęście został już ujęty na ul. Krakowskiej. Wtedy wszystkim trochę ulżyło. Trzeba też pamiętać, że z drugiej strony pojawiały się doniesienia, że sprawców jest dwóch albo jeszcze więcej. Do końca nie wiadomo było, czy jesteśmy bezpieczni. Chcę też powiedzieć, że policja stanęła na wysokości zadania.

Szef jednej stacji telewizyjnej mówił z krakowskiego Rynku, że w ogóle nie ma policji.

Absolutnie to nie jest prawda! Po pierwsze, my, ratownicy, cały czas czuliśmy się bezpiecznie. Po drugie, gdy tylko poprosiłem funkcjonariuszy o pomoc, od razu nam pomagali. Mało kto wie, ale gdzieś między godziną 16.30 a 17 policja miała podejrzenie, że coś złego może się jeszcze stać i wydała nam polecenie, żebyśmy się szybko schowali w karetce.

Dlaczego?

Bo ktoś świecił w nas laserem. W internecie krążą filmiki, na których można to zobaczyć. Ktoś po prostu w nas mierzył, więc policja uznała, że to może być kolejny zamachowiec.

Mogę sobie tylko wyobrazić, co czuliście. Że za chwilę ten cały dramat może się powtórzyć.

Takie sytuacje są bardzo stresujące, bo ciągle z tyłu głowy masz tę świadomość, że coś się jeszcze może wydarzyć. Na szczęście to był fałszywy alarm.

Sprawca zamachu miał przy sobie kilka sztuk broni i cały zapas amunicji.

Kiedy się o tym dowiedziałem, od razu pomyślałem, że jednak my wszyscy mieliśmy sporo szczęścia. Z takim arsenałem to się mogło skończyć gigantyczną tragedią.

Młodszy brygadier Paweł Polak, oficer operacyjny Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, który dowodził wtedy akcją strażacką, powiedział mi, że ta sobota już na pewno zostanie w waszych głowach, że nie da się przejść obok tego obojętnie.

Krakowscy strażacy też bardzo nam pomagali. To były państwowe i ochotnicze oddziały. Jak tylko przyjechali, to zapytałem, czy ktoś wśród nich jest ratownikiem medycznym. Taka osoba wie, jak założyć rannemu wenflon, jak podać płyny i leki. Nie mieliśmy czasu zastanawiać się, kto ma jakie doświadczenie. Zadawałem proste pytanie: potraficie to robić, dacie radę? Po chwili musiałem ich zostawić i biec do kolejnych pacjentów. Wszystko działo się bardzo szybko.

• CZYTAJ: Dwóch 24-latków przeciwko sobie. Z policją odtwarzamy interwencję, która przejdzie do historii

Byli też tacy, którzy zamiast pomagać, wszystko nagrywali.

Chciałbym, żeby to wyraźnie wybrzmiało: nie ma usprawiedliwienia dla takiego zachowania. Jeśli nie chcesz pomóc, to odejdź i nie przeszkadzaj. Pamiętam doskonale taką sytuację, kiedy wracałem ze Sławkowskiej do moich chłopaków na Sienną. Musiałem się wręcz przeciskać przez tłum gapiów, którzy stali z telefonami. Nie ukrywam, że użyłem kilku mocniejszych słów, żeby stamtąd poszli i nie zagradzali nam drogi. To jest kompletny brak szacunku do tych rannych i umierających.

Takie zachowanie powinno być karalne?

Uważam, że tak. Akcja ratownicza nie może być traktowana jak sensacja.

Ile razy zrobił pan trasę: Sławkowska — Sienna — Grodzka?

Dużo. Nie jestem w stanie powiedzieć dokładnie, ile. Do tego jeszcze doszedł Mały Rynek, bo osoby, które zostały ranne np. przy Siennej, zdołały dojść do Małego Rynku, ale tam już straciły siły. Na szczęście ktoś nam zgłosił, że tam też potrzeba pomocy.

Zresztą jak poradziliśmy sobie z najcięższymi przypadkami i wiedziałem już, że te osoby są w drodze do szpitali, to zrobiłem dokładny obchód rynku i okolic.

Żeby o nikim nie zapomnieć?

W tym rejonie jest dużo restauracji i ogródków piwnych. Musiałem sprawdzić, czy może ktoś nie upadł pod stół lub krzesło, albo gdzieś się nie schował i nie był w stanie nawet wezwać pomocy.

O której godzinie zakończyliście działania?

Dokładnie o 17.33 przekazałem Dominikowi, że wszystko jest już opanowane.

Mógł pan wrócić do swojego zespołu, do Artura i Sebastiana. Wyobrażam sobie, że spojrzeliście sobie prosto w oczy i poczuliście ulgę.

Zabrałem chłopaków na kawę i coś ciepłego do jedzenia. Pierwsza restauracja, która mogła nas przyjąć, to McDonald’s na Szewskiej.

W takich sytuacjach się milczy, czy nie da się powstrzymać emocji?

Ciągle analizowaliśmy to, co się stało. Liczyliśmy, czy stan rannych się zgadza. Obdzwanialiśmy szpitale, czy każdy został przyjęty i czy jego stan jest stabilny. Czy liczba karetek, którymi dysponowaliśmy z Dominikiem, się pokrywa. Jako KAM [kierujący akcją medyczną] zacząłem też tę całą papierkową robotę, wypełnianie protokołów, opisywanie miejsc, obrażeń, oznaczeń triażowych, zespołów, które przyjechały — sporo tego jest.

Prowadził akcję ratowniczą po strzelaninie. "Gdyby nie policjanci, doszłoby do większej masakry"

Od tego zaczęliśmy naszą rozmowę. Że ciągle pan tam jest na krakowskim Rynku.

Zawsze, gdy o tym myślę, na koniec dochodzę do jednego wniosku.

Jakiego?

Uważam, że wszystkie służby w sobotę zdały egzamin na celująco, bo każdy doskonale wiedział, co ma robić. Nikt się z nikim nie kłócił o to, kto ma dowodzić albo gdzie wysyłać pacjentów — wszyscy działaliśmy w całkowitym porozumieniu. Każdy ranny otrzymał właściwą pomoc, a wszyscy, których wysłaliśmy do szpitali, oprócz sprawcy, przeżyli.

Pan na każdym kroku podkreśla, że to była praca zespołowa.

Bo nie zrobiliśmy tego wszystkiego sami. To była ogromna wspólna praca naszych koleżanek i kolegów z Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego — w sumie 30 osób. Byli naprawdę wspaniali i jestem z tego dumny. Bardzo im za tę akcję dziękuję.

A jest coś, co należałoby poprawić?

Wnioski, jakie należy wyciągnąć, są na pewno takie, że potrzeba więcej szkoleń, które będą symulować takie ataki. Musimy się do tego przygotować, by wiedzieć, jak działać w takich warunkach.

Bo takich ataków będzie więcej?

Myślę, że nie. Akurat wydaje mi się, że to był jednorazowy incydent. Niemniej wszyscy ratownicy medyczni, strażacy, policjanci, strażnicy, dyspozytorzy, pracownicy szpitali powinni przechodzić takie szkolenia. Musimy być przygotowani na wszystko.

Muszę zapytać o jeszcze jedną rzecz. Ma pan żonę i małe dziecko. Wraca pan w sobotę do domu i jak im pan wytłumaczy to, co się właśnie stało? Że właściwie ryzykował pan swoim życiem?

Żona wiedziała, gdzie jadę, ale dopiero w domu wyznała, że po kilku nieodebranych przeze mnie telefonach zaczynała odchodzić od zmysłów. Działo się tak dużo, że nawet nie miałem czasu napisać jej SMS-a, że jestem cały i zdrowy. Dziś wiem, że to był błąd i trochę tego żałuję.

• CZYTAJ: Sejf wyciągnięty ze ściany. Śledczy ujawniają nowe szczegóły po zamachu w Krakowie

Wiedziała, że kieruje pan całą akcją medyczną?

Nie wiedziała. Być może zobaczyła mnie w kamizelce w telewizji, ale nie jestem pewien. Na pewno chciała, żebym jak najszybciej wracał do domu, ale jako kierujący nie mogłem tego zrobić. Musiałem zostać do samego końca. Przyjeżdżamy pierwsi i odjeżdżamy ostatni.

I jesteście najbardziej narażeni na atak. Dlaczego ratownicy nie mają kamizelek kuloodpornych?

Mamy kamizelki nożoodporne, ponieważ dochodziło do różnych ataków podczas udzielania pomocy. Zwykle to się zdarza, gdy zajmujemy się osobą, która jest pod wpływem alkoholu.

Pytam, bo sprawca ataku do końca miał przy sobie broń. Skoro strzelał do policjantów, prawie ich zabijając, to trzeba założyć, że mógłby też strzelić do was.

Jedną z podstawowych zasad, których uczymy się na studiach, jest bezpieczeństwo. Jest takie powiedzenie: "Dobry ratownik to żywy ratownik". Nigdy nie podejmujemy akcji, gdy możemy zostać zaatakowani. Ranni policjanci też musieli czekać na karetkę, a dla nich liczyła się każda minuta. Na szczęście znalazły się dobre osoby, które udzieliły pierwszej pomocy.

I też uratowały im życie.

Oczywiście. Tym dwóm policjantom życzę jak najszybszego powrotu do zdrowia. To oni są prawdziwymi bohaterami. Ruszyli na uzbrojonego człowieka, choć nie wiedzieli, jaką bronią dysponuje i co może im grozić. Przecież gdyby nie zatrzymali go na ul. Krakowskiej, doszłoby do jeszcze większej masakry.

Chcesz porozmawiać z autorem? Napisz: szymon.piegza@redakcjaonet.pl