Pierścienie Chariklo. Naukowcy: układ może być zaskakująco dynamiczny

Obserwacje wykonane przez Teleskop Jamesa Webba sugerują, że pierścienie wokół niewielkiego obiektu Chariklo nie są stałe, jak przez lata zakładano. Dane z zakrycia odległej gwiazdy pokazują zmiany w nieprzezroczystości dwóch pierścieni w skali zaledwie kilku lat.

Wizja planetoidy Chariklo z pierścieniem

Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons

16 września 2026, 10:40

Najważniejsze informacje:

• Chariklo to niewielkie ciało niebieskie (ok. 250 km średnicy), krążące między Saturnem a Uranem, otoczone dwoma gęstymi pierścieniami.
• Pomiar wykonano metodą zakrycia gwiazdy, zaplanowaną specjalnie pod obserwację przez Teleskop Jamesa Webba.
• Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie "Science Advances".

Zebrane dane wskazują, że układ pierścieni Chariklo zmieniał się w czasie, co podważa dotychczasowe przekonanie o ich stabilności. Planetoida, w 1997 r., jest piątym – po czterech planetach olbrzymach – obiektem Układu Słonecznego mającym pierścienie. Zostały one zauważone przypadkiem podczas obserwacji zakrycia gwiazdy przez Chariklo.

Pierścienie Chariklo zmieniają nieprzezroczystość

Badacze porównali pomiary z Teleskopu Jamesa Webba z danymi z innych zakryć gwiazdowych z ostatniej dekady. Zauważyli przeciwne zmiany w dwóch pierścieniach: jeden stał się bardziej nieprzezroczysty, drugi mniej.

– Porównując obserwacje z teleskopu JWST z danymi uzyskanymi podczas innych zaćmień gwiazdowych w ciągu ostatniej dekady, odkryliśmy przeciwne zmiany w obu pierścieniach. Podczas gdy pierścień wewnętrzny wykazuje znacznie wyższą nieprzezroczystość, pierścień zewnętrzny charakteryzuje się niższą nieprzezroczystością – wyjaśniał Pablo Santos-Sanz z IAA-CSIC, który kieruje badaniami.

Obserwacja miała też wymiar technologiczny. Zakrycie przez Chariklo było pierwszym takim zjawiskiem nie tylko przewidzianym, ale też zaplanowanym specjalnie do rejestracji przez JWST i skutecznie przeprowadzonym. W momencie zakrycia Chariklo poruszała się względem teleskopu z prędkością ok. 2,5 km na sekundę, co przełożyło się na bardzo wysoką rozdzielczość przestrzenną w analizie struktury pierścieni.

Jak zaplanowano obserwację Teleskopem Jamesa Webba?

Naukowcy podkreślali, że sukces wymagał wyjątkowo precyzyjnych danych o położeniu i ruchu kilku elementów naraz: orbity Chariklo, pozycji gwiazdy oraz trajektorii samego teleskopu.

– Osiągnięcie tego celu wymagało niezwykle precyzyjnego poznania orbity Chariklo, położenia gwiazdy – dzięki misji Gaia ESA – oraz trajektorii samego teleskopu JWST wokół punktu Lagrange'a L2, obszaru przestrzeni kosmicznej położonego około 1,5 miliona kilometrów za Ziemią – mówił Yücel Kilic, współautor badania.

Autorzy badania zaznaczają, że fizyczne źródło wykrytych zmian pozostaje otwarte. W grę wchodzi zarówno ewolucja pierścieni w czasie, jak i różnice wynikające z użycia różnych filtrów obserwacyjnych albo kombinacja tych efektów.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce