"The Economist": Życie lustrzane ogromnym zagrożeniem dla całej ludzkości

Interia współpracuje z czołowymi redakcjami na świecie. W naszym cotygodniowym, piątkowym cyklu "Interia bliżej świata" publikujemy najciekawsze teksty najważniejszych zagranicznych gazet. Brytyjski "The Economist", z którego pochodzi poniższy artykuł, ukazuje się nieprzerwanie od 1843 r. i należy do najpopularniejszych na świecie magazynów poświęconych tematyce politycznej i biznesowej. Ma opinię jednego z bardziej wpływowych tytułów prasowych na świecie. Tygodnik od samego początku niezmiennie trzyma się liberalnego kursu.

Biologia syntetyczna rozwija się w zawrotnym tempie, a sztuczna inteligencja jeszcze ten rozwój przyspiesza. Już wkrótce naukowcy będą prawdopodobnie w stanie zbudować komórki od zera. Przy wsparciu AI będą mogli badać układy biochemiczne niewystępujące w przyrodzie.

Jednym z takich układów jest właśnie życie lustrzane. Wiele cząsteczek organicznych występuje w dwóch formach, które są dla siebie lustrzanym odbiciem - jak prawa i lewa dłoń. Aminokwasy i cukry mogą przyjmować postać lewo- albo prawoskrętną, a obu tych form nie da się idealnie nałożyć na siebie. W naturze organizmy zwykle zawierają tylko jedną z nich dla danego rodzaju cząsteczki.

Życie lustrzane. Czym grozi zdolność tworzenia komórek od zera?

W sztucznie stworzonej komórce można by jednak odwrócić tę lustrzaną orientację cząsteczek. Pozwoliłoby to lepiej zrozumieć, dlaczego w przyrodzie dominuje jedna określona orientacja przestrzenna cząsteczek. Być może związki o przeciwnej orientacji okazałyby się przydatne jako leki.

Potencjalne korzyści bledną jednak przy zagrożeniach. Nasz układ odpornościowy mógłby nie rozpoznać lustrzanych bakterii - tak jak rękawiczka uszyta na prawą dłoń nie pasuje na lewą. Takie bakterie mogłyby się więc stać niezwykle groźnymi patogenami.

Co gorsza, wirusy i drapieżne ameby, które w naturze trzymają w ryzach chorobotwórcze mikroorganizmy, mogłyby nie kontrolować ich lustrzanych odbić. W rezultacie takie bakterie pustoszyłyby całe ekosystemy. A gdyby życie lustrzane wydostało się z laboratorium, nie byłoby sposobu, by to "odkręcić".

Naukowcy apelują o zabezpieczenia, zanim będzie za późno

Na szczęście, w przeciwieństwie do wielu technologii z przeszłości, w tym przypadku wciąż jest czas na wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń. Rządy i naukowcy muszą jednak działać natychmiast.

Część biologów już wzywa do podjęcia działań wyprzedzających. Przypomina to spotkanie w Asilomar sprzed 51 lat, podczas którego biotechnolodzy - głównie z krajów Zachodu - uzgodnili dobrowolne zasady bezpieczeństwa dla inżynierii genetycznej.

Współcześni naukowcy zdają sobie jednak sprawę, że tym razem takie rozwiązanie nie wystarczy. Biotechnologia jest dziś nieporównanie większą branżą: dysponuje znacznie większymi możliwościami, przynosi większe zyski i jest znacznie bardziej umiędzynarodowiona niż pół wieku temu. Ważnym graczem są także Chiny.

Państwa powinny zakazać badań nad życiem lustrzanym

Pierwszym niezbędnym krokiem powinno być porozumienie wszystkich państw zdolnych do prowadzenia takich badań, że nie będą ich finansować. Powinny też zakazać prac zmierzających w tym kierunku - zarówno publicznych, jak i prywatnych - i zrobić to już teraz, na długo zanim powstanie możliwość tworzenia syntetycznych komórek.

Kolejnym zadaniem będzie wykrywanie i powstrzymywanie osób, które mimo zakazu próbowałyby w tajemnicy stworzyć życie lustrzane. Wymaga to dokładnego monitorowania podejrzanych zamówień u dostawców substancji biochemicznych oraz obowiązkowego zgłaszania takich przypadków.

Zamówienia na cząsteczki o odwróconej orientacji powinny być raportowane, podobnie jak dziś sprawdza się sekwencje DNA, które mogłyby posłużyć do stworzenia groźnych patogenów.

Publicznie dostępne modele AI również powinny zostać wyposażone w zabezpieczenia uniemożliwiające wykorzystywanie ich do prac nad biochemią lustrzaną.

Wreszcie, na wypadek gdyby życie lustrzane kiedyś wydostało się poza zabezpieczone laboratorium, trzeba opracować systemy nadzoru biologicznego, zdolne wykrywać w środowisku cząsteczki o odwróconej orientacji i uruchamiać alarm.

Życie lustrzane jako broń? Ryzyko leży gdzie indziej

Państwa działające racjonalnie - a nawet terroryści dążący do konkretnych celów - raczej nie próbowaliby celowo stworzyć życia lustrzanego jako broni. Po uwolnieniu wymknęłoby się ono bowiem spod kontroli. Firmy miałyby jeszcze mniej powodów, by działać na czarnym rynku.

Nawet gdyby jakaś cząsteczka o odwróconej orientacji zyskała wartość jako narkotyk, organizacje przestępcze nie miałyby interesu w sprzedaży czegoś, co mogłoby zabić ich klientów.

Istnieją oczywiście także sprawcy nieracjonalni. Przekonali się o tym Japończycy, gdy apokaliptyczna sekta Aum Shinrikyo próbowała skonstruować broń biologiczną.

Im więcej jednak środków zaradczych, tym łatwiej powstrzymać takich ludzi.

Nikt nie jest dziś w stanie przewidzieć, do czego doprowadzi pojawienie się syntetycznych komórek. Jeśli ludzkość nie potrafi zawczasu poradzić sobie z zagrożeniem wtedy, gdy interesy wszystkich stron są zbieżne, trudno oczekiwać, że poradzi sobie z przyszłymi zagrożeniami, których natury dziś nawet nie potrafimy sobie wyobrazić.

Tekst przetłumaczony z "The Economist" © The Economist Newspaper Limited, London, 2026

Tłumaczenie: Monika Bortnowska

Tytuł, śródtytuły, lead oraz skróty pochodzą od redakcji.