Henryk Pogorzelski z Nagrodą POLIN 2026. "Od ponad dwóch dekad przywraca pamięć o żydowskich mieszkańcach"

Gala Nagrody POLIN w Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie

Źródło wideo: TVN24 BIS

Źródło zdj. gł.: PAP/Marcin Obara

Do tegorocznej dwunastej edycji Nagrody POLIN nadesłano sześćdziesiąt zgłoszeń. Spośród pięciu finalistów wybrano laureatów nagrody głównej i dwóch wyróżnień.

Henryka Pogorzelskiego uhonorowano podczas gali, która odbyła się w środę wieczorem w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.

Laureat Nagrody POLIN 2026, Henryk Pogorzelski, jest społecznikiem, regionalistą i niezależnym badaczem dziejów. Z wykształcenia chemik inżynier, z zamiłowania historyk od ponad dwóch dekad przywraca pamięć o żydowskich mieszkańcach Sokół i okolic. Bada historię lokalnej społeczności żydowskiej od XVI wieku po współczesność. "Jego pracę wyróżniają skrupulatność źródłowa i skupienie na losach osób i rodzin dotkniętych Zagładą" - podkreślono w laudacji.

Henryk Pogorzelski jest inicjatorem i współtwórcą polskiego wydania "Księgi pamięci gminy żydowskiej w Sokołach", uzupełnionego o przypisy, indeksy i nieznane wcześniej świadectwa. Doprowadził do przetłumaczenia i wydania "Iskry nadziei" Luby Wróbel-Goldberg oraz do dodruku "Wspomnień. Moja wersja" Izaaka (Wacława) Kornbluma. Przetłumaczył także książkę Daniela Izrailita "La profecía del criminal", wydaną w Argentynie, opisującą losy Mosesa Borowicza z Sokół. Gromadzi dokumenty, relacje i fotografie.

Dzięki kontaktom z ocalałymi i ich potomkami na całym świecie identyfikuje osoby na dawnych zdjęciach, uzupełnia biografie i przywraca imiona ofiar Zagłady. Dokumentuje również losy ocalałych z Zagłady.

Henryk Pogorzelski inicjuje także upamiętnienia żydowskich mieszkańców Sokół i okolic w formie tablic, akcji na rzecz ochrony cmentarzy żydowskich i miejsc związanych z ich historią. Jako pomysłodawca i fundator przyczynił się też do powstania w Sokałach muralu inspirowanego twórczością Marka Podwala, amerykańsko-żydowskiego artysty upamiętniającego społeczności żydowskie w Polsce. Wieloletnia praca Pogorzelskiego - jak zaznaczono w laudacji - przywraca społeczności żydowskiej należne miejsce w historii regionu, a potomkom ocalałych pomaga odbudowywać więź z ziemią przodków. 

Laureat Nagrody POLIN 2026 otrzymał statuetkę autorstwa Stanisława Zielińskiego oraz nagrodę finansową w wysokości 30 tysięcy złotych.

Dwa wyróżnienia i nagroda specjalna

W tym roku kapituła Nagrody POLIN przyznała również dwa wyróżnienia.

Pierwsze otrzymała Krystyna Szter - animatorka kultury, opiekunka dawnej synagogi w Barczewie, od wielu lat zaangażowana w ochronę i popularyzację żydowskiego dziedzictwa Warmii.

Drugie trafiło w ręce Magdaleny Czajki - społeczniczki, edukatorki, opiekunki cmentarza żydowskiego w Żelechowie. Magdalena Czajka jest także aktywistka w Sieci Forum Dialogu od lat zaangażowaną w przywracanie pamięci o żydowskich mieszkańcach miasta i ich wkładzie w lokalną historię.

Wyróżnione finalistki otrzymały statuetki autorstwa Stanisława Zielińskiego oraz nagrody finansowe w wysokości 15 tysięcy zł.

Dyrektor Muzeum POLIN prof. Dariusz Stola przyznał także Nagrodę Specjalną. Jej laureatami są wolontariusze i wolontariuszki Muzeum POLIN za ich bezinteresowne zaangażowanie, dzięki któremu misja Muzeum POLIN każdego dnia dociera do kolejnych osób.

- Bohaterowie dzisiejszej uroczystości wykazali się nieprzeciętnym zaangażowaniem w ochronę naszego wspólnego dziedzictwa, a także kreatywnością, uporem i determinacją. To dzięki nim ocalone od zapomnienia zostają nie tylko materialne ślady polsko-żydowskiej przeszłości, ale również historie, tradycje i doświadczenia przekazywane kolejnym pokoleniom - podkreślił podczas gali prof. Dariusz Stola, dyrektor Muzeum POLIN.

Tegoroczni finaliści

• Andrzej Grzegorczyk to muzealnik i edukator z Łodzi, aktywista w Sieci Forum Dialogu, który od lat dokumentuje losy łódzkich Żydów oraz popularyzuje wiedzę o Zagładzie, łącząc badania historyczne z działalnością społeczną i edukacyjną.
• Henryk Pogorzelski to społecznik, regionalista i niezależny badacz historii. Z wykształcenia chemik inżynier, od ponad dwóch dekad przywraca pamięć o żydowskich mieszkańcach Sokół i okolic. Bada dzieje lokalnej społeczności żydowskiej od XVI wieku po współczesność. 
• Krystyna Szter to animatorka kultury, działaczka samorządowa i opiekunka dawnej synagogi w Barczewie, od wielu lat zaangażowana w ochronę i popularyzację żydowskiego dziedzictwa Warmii. Jako prezeska lokalnego oddziału Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego "Pojezierze" oraz kuratorka działalności prowadzonej w dawnej bożnicy doprowadziła do tego, że synagoga stała się jednym z najważniejszych miejsc pamięci i edukacji poświęconych wielokulturowej historii regionu. 
• Magdalena Czajka to społeczniczka, edukatorka i opiekunka cmentarza żydowskiego w Żelechowie, aktywistka w Sieci Forum Dialogu od lat zaangażowana w przywracanie pamięci o żydowskich mieszkańcach miasta i ich wkładzie w lokalną historię. Jej działalność skupia się wokół ochrony materialnych śladów obecności żydowskiej społeczności.
• Stowarzyszenie im. Maxa Kopfsteina od 2013 roku działa na rzecz ochrony i popularyzacji wielokulturowego dziedzictwa Górnego Śląska, ze szczególnym uwzględnieniem historii społeczności żydowskich. Tworzone i prowadzone głównie przez kobiety, łączy edukację historyczną z działalnością społeczną i obywatelską.

O Nagrodzie POLIN

Nagroda POLIN jest przyznawana od 2015 roku. To wyróżnienie dla osób i organizacji, które często "pracując solennie ale cichu, z dala od zgiełku mediów" ocalają od zapomnienia historie, miejsca i ludzi. Laureatami nagrody są społecznicy pielęgnujący pamięć o historii polskich Żydów oraz przyczyniający się do kształtowania wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku.

Muzeum POLIN nagradza osoby, które w ostatnich latach wykazały się niezwykłym działaniem, postawą, dziełem czy wystąpieniem o istotnym wpływie na społeczną świadomość budowania relacji polsko-żydowskich oraz historii polskich Żydów.

Współorganizatorem konkursu jest Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

Mecenasem konkursu i gali finałowej jest Gregory Jankilevitsch i Jankilevitsch Foundation.

Projekt współfinansowany przez mieszkańców Norwegii i budżet krajowy w ramach programu Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe.