Łysa Góra odsłoniła tajemnice. Więcej wiadomo o mieszkańcach Mazowsza

Na Łysej Górze w mazowieckiej gminie Chorzele na Mazowszu badacze odkryli ślady życia ludzi sprzed ok. 2,5 tys. lat oraz brązową monetę z czasów Seuthesa III, króla trackich Odrysów w latach ok. 330–300 p.n.e. To może być najstarsza moneta pozyskana dotąd w Polsce w trakcie udokumentowanych wykopalisk.

Wykopaliska na Łysej Górze, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie

Źródło zdjęć: © Muzeum

11 września 2026, 16:06

Najważniejsze informacje:

• Brązowa moneta wybita w latach 323-316 p.n.e. nosi ślady noszenia jej jako zawieszki.
• Odsłonięty budynek miał ok. 17,5 m długości i był podzielony na mniejsze części mieszkalne.
• Najcenniejsze zabytki trafiły do konserwacji; planowana jest wystawa poświęcona Łysej Górze za dwa lata.

Wykopaliska w Łysej Górze prowadzi od trzech sezonów Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. Stanowisko łączy się z kulturą kurhanów, a najnowsze prace przynoszą kolejne przesłanki o kontaktach tej społeczności z Celtami.

Moneta Seuthesa III znaleziona na Łysej Górze

Jednym z najbardziej wyróżniających się odkryć jest brązowa moneta wybita za panowania Seuthesa III, władcy trackiego państwa Odrysów, w latach 323-316 p.n.e. Zabytek ma ponad 2,3 tys. lat, a jego obecność na Mazowszu ma świadczyć o dalekosiężnych powiązaniach społeczności epoki żelaza z południowo-wschodnią Europą.

Archeolodzy zauważyli, że moneta została przedziurawiona, a otwór nosi ślady zużycia. To ma sugerować, że mogła być przenoszona na sznurku lub pasku i noszona jako wisiorek, a nie tylko używana jako środek płatniczy.

Badacze wskazują, że moneta została wybita w Seuthopolis, dawnej stolicy w pobliżu dzisiejszego Kazanłuku w Bułgarii. To niemal 1,5 tys. km w linii prostej od Łysej Góry. To jednak nie jest zaskakujące, a jedynie stanowi potwierdzenie, że mieszkańcy Mazowsza mieli rozległe kontakty handlowe.

Odkrycie domu długiego z epoki żelaza na Mazowszu

Jak podaje portal heritagedaily.com, w tym samym sezonie zidentyfikowano także relikty drewnianego domu długiego o wymiarach ok. 17,5 m na cztery metry. Struktury odsłonięte w 2025 r. początkowo interpretowano jako możliwy element obronny lub rów o funkcji rytualnej, ale dalsze prace pokazały, że to fragmenty zabudowy.

– To dla nas odkrycie przełomowe – powiedział dr Bartłomiej Kaczyński z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, porównując układ budynku do rozwiązań znanych z osady w Biskupinie. Obiekt miał być podzielony na mniejsze części mieszkalne o wymiarach ok. cztery na pięć metrów, a jego forma jest na Mazowszu i w północno-wschodniej Polsce szczególnie nietypowa.

To nie jedyne ślady dalekich kontaktów na stanowisku: wcześniej odkryto m.in. rzadki celtycki hełm z IV w. p.n.e. oraz narzędzie wiązane z trepanacją. Najważniejsze zabytki przechodzą konserwację w Państwowym Muzeum Archeologicznym, a w planach jest wystawa poświęcona Łysej Górze za dwa lata, zorganizowana z okazji stulecia muzeum.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce