‘Er is zelden een hele generatie verloren’: Is de crisissfeer bij jongeren terecht?

Straatprotest, een krappe arbeidsmarkt en stress op de woningmarkt: de financiële onzekerheid bij twintigers en jonge dertigers groeit, en laat zich ook voelen in de hoofdstad. Is die crisissfeer terecht? “Objectief niet”, zeggen economen, die voor BRUZZ even terugblikken in de tijd. “We gaan een lange periode van trage economische groei tegemoet, maar dat was na de eurocrisis niet anders.”

Een kwart minder jobs in één jaar tijd. Een derde minder jobs voor de hoogopgeleiden. Aanwervingspauzes bij overheden en vzw's, maar ook bij IT-spelers en zelfs grote consultancykantoren als Deloitte of PwC, beide sterk aanwezig in Brussel. In verschillende kranten getuigen jonge mensen wanhopig over hun lange zoektocht naar werk. Late twintigers en zelfs dertigers doen niet veel beter: die sukkelen met hoge huurprijzen en stijgende rentevoeten op de woningmarkt. Sommigen zeggen zelfs hun kinderwens uit te stellen als gevolg van de levensduurte. “En velen beseffen het nog niet, maar het zal nog erger worden”, liet een vakbondslid zich ontvallen tijdens een recente betoging in Brussel.

Regeringsleden doen volop mee. Die hebben het over torenhoge overheidsschulden, een ophopende rentesneeuwbal en de factuur van dat alles voor de jongsten op de arbeidsmarkt. “Als je vroeger bijdroeg aan de maatschappij en fulltime werkte, dan was er echt wel een perspectief dat je een huis zou kunnen kopen”, zei opiniemaker Anna-Livia Smekens uit Brussel vorige week in De Afspraak. “Nu zie ik al mijn vrienden samenhokken. We delen met zeven mensen een badkamer en troosten onszelf met kleine gelukjes als een matcha of kleinere aankopen die we wél nog kunnen doen, in tegenstelling tot een huis kopen.”

Heeft iemand nog een portie perspectief voor deze starters in onze economie? Na de straatprotesten van scholieren en vakbonden krijg je de indruk dat zij hun toekomst bij voorbaat zien verdampen aan dure koten, huurwoningen, rentelasten, pensioenkosten en klimaatuitgaven. Hier en daar viel zelfs de term 'verloren generatie'. “Dat vind ik niet slim. We moeten de jonge generaties behalve realisme ook een gemeenschappelijk doel en vooral hoop geven”, zegt econoom Etienne de Callataÿ (Orcadia Asset Management). “Het VBO en de horecafederaties zeggen graag dat alles slecht gaat, maar toch vind ik zelden een tafeltje op restaurant. Die zitten gewoon vol. Dus nee, in de strikt economische zin is het nu geen crisis.”

Dat was in het verleden wel anders. Kunnen die verteerde crisissen de jeugd tot optimisme nopen? “In 2011 sprak men ook over een verloren generatie. Ergens is dat terecht en het is belangrijk om die bezorgdheid aan te geven, maar ik denk niet dat mensen uit mijn generatie daar nu nog heel erg mee bezig zijn”, zegt arbeidseconoom Eva Van Belle, professor aan de VUB. Haar eigen studies liepen sinds 2008 dwars door de kredietcrisis, de eurocrisis en de zogeheten 'dubbele dip' met twee recessies. “Die crisis is gevolgd door een langere periode van trage economische groei”, zegt Van Belle, “net wat we nu opnieuw zien.”

Perspectief

Even uitzoomen kan dus helpen bij dit soort geldstress, menen economen. “Een deel van het verhaal is psychologisch: jongeren die in het actieve leven stappen – in het beste geval het beroepsleven – merken nu eenmaal dat het leven duur is. Elke generatie gaat ervan uit dat hun ouders of grootouders dat nooit zo hebben ervaren, wat uiteraard niet het geval is”, zegt Geert Langenus, macro-econoom bij de Nationale Bank.

Statistiekbureau Statbel ziet inderdaad geen toegenomen armoede onder jongeren. Integendeel, sinds 2013 zitten alle indicatoren van materiële deprivatie in dalende lijn bij 25- tot 30-jarigen in heel België. Voor Brussel afzonderlijk zijn er te weinig gegevens. “Er is nu inderdaad een daling in het aantal nieuwe vacatures, maar per werkzoekende ligt het aantal werkaanbiedingen in Brussel en België wel nog altijd boven het Europese gemiddelde”, zegt Langenus. “Bovendien geldt de daling enkel voor een specifieke groep universitair geschoolden. Niet voor jonge Brusselaars die bereid zijn om pakweg bagage af te handelen op de luchthaven in Zaventem.”

Lagere lonen

Overigens ligt de jeugdwerkloosheid niet hoger dan tien of vijftien jaar geleden. Ten opzichte van 2011 is een kwart minder jongeren vandaag werkloos. Dat geldt zelfs tot de leeftijd van 35 jaar. Ten opzichte van 2016 gaat het om zo'n 10 procent verschil bij latere twintigers en 18 procent minder bij de min-25-jarigen. “Jongeren vergelijken zich mogelijk te veel met de groep die vijf jaar geleden afstudeerde, maar niet met die van langer geleden. 2021 was gewoon een uitzonderlijk goed jaar op de arbeidsmarkt”, zegt Eva Van Belle. “Wat we nu zien, is een herstel.”

Wat niet wil zeggen dat de huidige conjunctuur geen blijvend effect kan hebben op de loopbaan van starters. Een grootschalige studie van de Universiteit Gent uit 2013 toonde al dat wie in België begon met werken in periodes van recessie of lage groei, zoals de vroege jaren 2000, daar tot twaalf jaar later negatieve gevolgen van ondervond. De studie is sindsdien niet herhaald.
“Langer blijven zitten in een job onder je niveau of aan slechtere voorwaarden, kan zich inderdaad vertalen in lagere lonen over de hele carrière”, weet Van Belle. “Omdat je minder de kans hebt om anciënniteit op te bouwen, groeit die achterstand exponentieel over de rest van je loopbaan. Het is een sneeuwbaleffect. Dat heeft ook een invloed op de berekening van je pensioen of eventuele werkloosheidsuitkeringen.”

“We moeten de jonge generaties behalve realisme ook een gemeenschappelijk doel en vooral hoop geven.”

Econoom

Wel is zo'n instap en eventuele pech bij uitstek individueel. “Er is zelden een hele generatie verloren. De 'staat van de economie' evolueert relatief snel. De economie zal niet voor een hele generatie in het slop zitten”, zegt Van Belle.

Vandaag is er géén recessie, maar de trage economische groei zal nog een tijdje duren, verwacht de Nationale Bank. “We gaan dit jaar uit van een groei van 0,6 procent, als gevolg van de schok in de energieprijzen. In de komende jaren verwachten we een herstel van amper 1 procent groei per jaar”, zegt Geert Langenus. “En wanneer bedrijven verwachten dat het slechter gaat, zetten zij als eerste een rem op het aanwerven van starters of jongeren met weinig ervaring”, weet Van Belle.

25 %

minder jongeren is vandaag werkloos dan in 2011

Op de arbeidsmarkt is het perspectief dus onzeker, maar niet historisch hoog. Voor de levensduurte is dat anders. Het Federaal Planbureau verwacht voor dit en volgend jaar telkens een gemiddelde inflatie van 3,7 procent. Afgezien van piekjaren 2022 (9,6 procent), 2008 (4,5 procent) en 'uitloper' 2011 (3,5 procent) is dat zeer hoog en ongezien sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw. Zo'n 3,3 procent van de prijsstijgingen zit weliswaar vervat in de Gezondheidsindex en wordt dus in principe gecompenseerd in onze lonen of uitkeringen. Volgend jaar buffert die index zelfs tot 3,8 procent. Alleen: huizen- of brandstofprijzen zitten daar niet in.

“Een vergelijking maken over koopkracht door de tijd heen, blijft daardoor moeilijk. Niet elke uitgave voor een plezierig leven zit mee in de Gezondheidsindex”, zegt Etienne de Callataÿ. “Je kunt je afvragen of een Netflix-abonnement essentieel is om goed te leven. Voor veel twintigers zijn woonuitgaven nu de grootste zorg en het klopt dat de toegang tot huisvesting problematisch is geworden in heel Europa. Alleen vergelijk je ook daar appelen met peren: wonen is duurder, maar veel woningen ook beter geïsoleerd dan vijftien jaar geleden.”

Juister is te kijken naar effectief gedrag, zegt Eva Van Belle. “Daar zijn geen indicaties tot crisis. Het consumentenvertrouwen valt terug, maar dat zien we nog niet terug in de uitgaven. En de huizenprijzen zullen logischerwijs dalen wanneer de markt vertraagt, wat nu al begint. Ook dat is dus geen reden tot fatalisme.”

Stressklachten

De hulpsector schetst een licht ander beeld. Bij het CAW Brussel neemt het aantal hulpvragen van 25- tot 35-jarige Brusselaars bijvoorbeeld nog niet toe – zo'n negenhonderd per jaar – maar het aandeel vragen over budgetbeheer, schuldbemiddeling of tewerkstelling stilaan wél. Vandaag ontvangen ook dubbel zoveel jonge Brusselaars een leefloon dan in 2011, door uiteenlopende redenen. En bij de gemiddelde 25- tot 34-jarige Brusselaar zitten angst- en depressieve klachten al sinds 2013 in de lift, blijkt uit de periodieke gezondheidsenquêtes van Sciensano. In heel België doen die klachten zich vaker voor bij de laagste inkomensgroepen. Tóch zei in de laatste enquête, drie jaar geleden, tot 88 procent van de Brusselse twintigers en jonge dertigers optimistisch te kijken naar de eigen toekomst.

88 %

van de Brusselse twintigers en jonge dertigers zegt optimistisch te kijken naar de eigen toekomst

“Je moet ook optimistisch zijn, maar je moet wel bepaalde keuzes maken”, vindt Geert Langenus van de Nationale Bank, die benadrukt dat starters vandaag wel degelijk ongeziene vergrijzingskosten en overheidsschulden moeten dragen. “Je kunt gelukkig zijn met lage economische groei, maar dan moet je ook aanvaarden dat we hier minder zullen verdienen”, zegt hij. “Ik zie jongeren op straat komen om sociale verworvenheden veilig te stellen, en dat is heel logisch, maar ik zie niemand om hervormingen vragen. Nochtans hebben twintigers en dertigers alle recht om op straat te komen vóór een pensioenhervorming of een hervorming van de ziekte-uitkeringen. Dat is dik tien jaar geleden gebeurd in Griekenland en het gaat daar nu echt beter.”

Langenus verwijst ook naar Polen, waar een snelle groei er nu voor zorgt dat mensen uit heel Europa terugkeren. “En Denemarken slaagt erin om goede groei te combineren met een sterke sociale bescherming. Vraag onze politici om daaruit lessen te trekken”, tipt hij. De Callataÿ wil daarnaast terug in de tijd kijken. Dat kan volgens hem vermijden dat populistische partijen jongeren een vals gevoel van nostalgie voorleggen, alsof het vroeger allemaal beter was. “Ik zal geen enkele jongere zeggen dat mijn generatie het in de jaren tachtig óók moeilijk had, dus dat ze moeten zwijgen”, zegt hij. “Wel vind ik het altijd nuttig om meer te spreken over het verleden. We hadden misschien geen bankencrisis in 2008 meegemaakt als men op de businessschools meer geschiedenislessen had gegeven: risicovol gedrag leidt nu eenmaal tot rampen. Misschien is het tijd om dat ook eens te doen voor de hoop in de toekomst”, zegt hij.

0,6 %

zou de Belgische economie dit jaar maar groeien, als gevolg van de schok in de energieprijzen

Bijvoorbeeld? “Onze gezondheid is nu vele malen beter dan vroeger, ondanks de warme zomers. De toegang tot universiteiten is verbeterd, net als de gendergelijkheid, onze veiligheid en luchtkwaliteit. En puur economisch is migratie een positief verhaal”, zegt hij. “Ik heb geen idee waarom die boodschap zo moeilijk positief te verpakken is. Minder economisch welzijn wil niet zeggen dat je levenskwaliteit hoeft te dalen.”

Op individueel niveau tipt Eva Van Belle jongeren vooral om wendbaar te blijven. “We hadden vijf jaar geleden niet gedacht dat veel IT-jobs vervangen zouden worden door artificiële intelligentie. Wie nu heel strategisch voor een marktgerichte opleiding of job gaat kiezen, loopt net zo goed het risico om over vijf jaar mis te zijn”, denkt zij. “Leer jezelf kennen en zoek iets wat je interessant vindt. We moeten veel meer inzetten op transversale skills, zoals analytisch denken. Die komen in elke job van pas.”