Helft van werklozen die uitkering verloren, krijgt nu leefloon: ‘Aantal blijft toenemen'

Het aandeel uitgesloten werklozen dat een leefloon krijgt, bedraagt ondertussen al 53 procent in het Brussels gewest. Dat is veel meer dan de 33 procent die de federale regering voorspelde en het werkt ook als een financiële molensteen rond de nek van de gemeenten. “Ik vrees dat de gemeenten op armoedebestrijding zullen moeten besparen.”

Eind september maakte Actiris cijfers bekend over de uitsluiting uit de werkloosheid. In Brussel, bleek uit een studie van de arbeidsbemiddelaar, kreeg 47 procent van de mensen die uitgesloten werden uit de werkloosheid een leefloon, een stuk meer dan de 33 procent in Vlaanderen. De cijfers waar de studie zich op baseert, dateren van eind mei. Opmerkelijk ook: het aantal Brusselaars dat zijn uitkering verliest, ligt nagenoeg even hoog als het aantal in Vlaanderen, dat vijf keer meer inwoners telt.

De Brusselse OCMW’s maakten ondertussen een stand van zaken op met cijfers van eind juni. Eén maand later blijkt het percentage al gestegen naar 53 procent, zegt Sébastien Lepoivre, voorzitter van de federatie van Brusselse OCMW’s (en voorzitter van het OCMW van Evere) aan BRUZZ. “Het cijfer blijft nog groeien. De federale regering had voorspeld dat slechts een derde een leefloon zou krijgen. Wel, in Brussel gaan we eerder richting de 60 procent.”

Cijfers van de federatie tonen ook hoezeer de impact verschilt per gemeente. De uitsluiting komt het hardst aan in de armste gemeenten, met Molenbeek op kop. In de kanaalgemeente wordt liefst 5,5 procent van alle 18-64-jarigen uitgesloten van de werkloosheid. Molenbeek wordt gevolgd door Sint-Joost, Brussel-Stad, Anderlecht en Sint-Agatha-Berchem.

Aan het andere eind van het spectrum vinden we Sint-Pieters-Woluwe, waar het aandeel uitgesloten inwoners maar 2 procent van de groep 18-64-jarigen bedraagt. Ook in Sint-Lambrechts-Woluwe, Oudergem en Etterbeek is de impact beduidend geringer dan het Brussels gemiddelde.

Oudere bevolking

Dat de armste gemeenten van het gewest de grootste impact zien, ligt in de lijn der verwachtingen. “Maar dat ook Sint-Agatha-Berchem relatief zwaar wordt getroffen, is verrassender", vindt Lepoivre. “Wellicht speelt de relatieve ouderdom van de bevolking mee, met meer langdurig werklozen.”

Dat de impact van de hervorming zo zwaar uitvalt in Brussel heeft ernstige gevolgen, vertellen verschillende OCMW-voorzitters en verantwoordelijken aan onze redactie. “Dit jaar compenseert de federale overheid de uitgaven voor de bijkomende leeflonen nog voor 100 procent, maar dat aandeel daalt volgend jaar al tot 90 procent en in 2028 tot 80 procent", legt Grégory Jacques, secretaris-generaal van het OCMW van Sint-Lambrechts-Woluwe uit.

"In plaats van een communautarisering organiseert de federale regering een communalisering van de sociale zekerheid, maar dan zonder de nodige middelen”

secretaris-generaal OCMW Sint-Lambrechts-Woluwe

“De situatie stelt de gemeenten voor onmogelijke budgetkeuzes”, vindt Jacques. “Alleen al voor Sint-Lambrechts-Woluwe betekent de hervorming van de werkloosheid een extra last van 1,5 miljoen euro op de gemeentebegroting van volgend jaar. Dat is veel op een gemeentedotatie die nu een 17-tal miljoen bedraagt. En dat bedrag zal de jaren erna dus nog stijgen, terwijl de gemeenten het net erg moeilijk hebben."

De secretaris-generaal ziet in de hele operatie een gecamoufleerde hervorming van de sociale zekerheid. "In plaats van een communautarisering (een overheveling naar de gemeenschappen, red.) organiseert de federale regering een communalisering (een overheveling naar de gemeenten, red.) van de sociale zekerheid, maar dan zonder de nodige middelen.”

Werkloosheidshervorming als clusterbom

Aangezien de OCMW’s wettelijk verplicht zijn om de leeflonen uit te keren, zullen de gemeenten zich verplicht zien om op andere zaken te gaan besparen, analyseren verschillende OCMW-voorzitters.

“Mijn grootste vrees is dat de gemeenten door de hervorming ook nog eens zullen moeten besparen op een reeks initiatieven die armoede bestrijden, legt Sébastien Lepoivre uit, “schuldbemiddeling, adviezen over energie en noem maar op, initiatieven waarvoor de subsidies nu ook al verminderen. De hervorming van de werkloosheid dreigt zo een echte clusterbom te worden, die maar schade blijft veroorzaken. Een deel van de uitgesloten inwoners krijgt trouwens ook geen leefloon. Daarmee zit je in een situatie waar je snel meer criminaliteit of zwart werk krijgt. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?”

De slag om de sociaal assistent

Voor de OCMW’s zelf betekent de instroom van nieuwe leefloners veel extra druk. “We hebben uiteindelijk tien extra sociaal assistenten aangeworven, maar makkelijk was dat niet", geeft Jacques aan. “In Wallonië en Vlaanderen liggen de lonen immers hoger.”

De OCMW’s zien daardoor ook veel mensen die in Brussel beginnen, maar na verloop van tijd verhuizen naar de eigen streek. Ook binnen Brussel speelt die concurrentie overigens. Gemeenten met minder dossiers per assistent en een performant IT-systeem zijn bijvoorbeeld meer in trek bij sollicitanten.

“Behalve de lonen spelen ook de complexiteit van de dossiers mee, de taalbarrières, de culturele codes …”, vult Harold Peeters, secretaris-generaal van het Anderlechtse OCMW aan. En de extra druk betekent op zijn beurt ook meer uitval door ziekte of burn-out, merkt onder anderen Ahmed El Khannouss (Molenbeek Autrement), OCMW-voorzitter in Molenbeek.