Człowiek bez czci, wiary i sumienia. Taki był najpodlejszy z Piastów

Bolesław był najstarszym synem Henryka II Pobożnego, który zginął w 1241 r. w bitwie z Mongołami pod Legnicą. Po śmierci ojca młody książę odziedziczył część rozległego władztwa budowanego wcześniej przez Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego.

Złowróżbne proroctwo świętej babki

Już w dzieciństwie miała jednak zawisnąć nad nim ponura przepowiednia. Jego babka, święta Jadwiga, ostrzegała podobno, że chłopiec sprowadzi kiedyś na swoją ziemię wielkie nieszczęście. Późniejsi kronikarze mogli z łatwością uznać te słowa za prorocze.

Sama Jadwiga stosowała zresztą wobec wnuka dość osobliwe metody wychowawcze. Według przekazów obmywała mu twarz wodą, w której wcześniej zakonnice moczyły nogi. Trudno oczywiście stwierdzić, jaki wpływ podobne praktyki wywarły na chłopca. Faktem jest natomiast, że wyrósł na człowieka zupełnie niepodobnego do swojej pobożnej babki.

Książę, z którego się śmiano

Jan Długosz przedstawił Rogatkę jako człowieka gwałtownego, okrutnego i skłonnego do wydawania pochopnych wyroków. Wspominał również o jego wadzie wymowy. Bolesław mówił podobno tak szybko i niewyraźnie, że słuchający go ludzie niejednokrotnie wybuchali śmiechem.

Równie osobliwe było jego poczucie humoru. Autor "Księgi henrykowskiej" stwierdził wręcz, że młody książę zajmował się głównie płataniem głupich figli.

Jedna z anegdot opowiada, jak Bolesław zapytał swojego włodarza, dlaczego nie karmi świń sianem. Gdy usłyszał, że zwierzęta go nie jedzą, uznał odpowiedź za kłamstwo. Skoro bowiem świnie jedzą trawę, rozumował książę, powinny przecież jeść również wysuszoną trawę.

Innym razem rozkazał strzelcowi wypuścić bełt z kuszy w stronę jeziora. Pocisk oczywiście trafił w wodę. Rogatka był zachwycony. Uznał, że skoro człowiek potrafił dosięgnąć całego jeziora, bez problemu poradzi sobie również z wojskiem przeciwnika.

Awantura o mleko

Jeszcze bardziej osobliwą zabawę książę urządził sobie na wrocławskim targu. Polecił kupić od miejscowych kobiet mleko i przelać je do jednej dużej kadzi. Kiedy przyszło do zapłaty, oznajmił jednak, że towar nie jest wystarczająco biały.

Rozwścieczone sprzedawczynie rzuciły się więc do naczynia, próbując odzyskać swoje mleko. Szybko wybuchła szamotanina, której Rogatka z zainteresowaniem się przyglądał. Ostatecznie zapłacił kobietom należność, przyznając, że całą awanturę urządził właściwie dla własnej rozrywki.

Takie historie uczyniły z niego w oczach współczesnych ekscentryka. Niemcy z jego otoczenia nazywali go nawet "księciem dziwakiem". Gdyby na tym kończyły się jego wybryki, Rogatka zapisałby się zapewne w historii jedynie jako jeden z najbardziej osobliwych Piastów.

Problem w tym, że niektóre jego pomysły przestały być zabawne.

Spalił ludzi w kościele. Potem porwał biskupa

Jedna z najstraszniejszych historii związanych z Rogatką rozegrała się podczas wojny z jego bratem Henrykiem III Białym. Kiedy wojska Bolesława ruszyły w kierunku Wrocławia, na ich drodze znalazła się Środa Śląska. Mieszkańcy miasta schronili się przed napastnikami w kościele.

Według przekazów ludzie Rogatki zamknęli ich w świątyni, a następnie ją podpalili. Kronikarze pisali nawet o około pięciuset spalonych żywcem osobach. Liczba ta może być przesadzona, jednak sam najazd i zniszczenia dokonane w Środzie nie budzą większych wątpliwości.

Bolesław równie bezwzględnie traktował własną rodzinę. Kiedy jego młodszy brat Konrad porzucił plany kariery kościelnej i zażądał należnej mu dzielnicy, Rogatka nie zamierzał łatwo ustąpić. Z przekazów wynika nawet, że próbował doprowadzić do śmierci brata.

Największy skandal wywołał jednak konflikt z biskupem wrocławskim Tomaszem I. Jesienią 1256 r. duchowny przebywał w Górce, gdzie dokonał poświęcenia kościoła. W nocy ludzie Rogatki wtargnęli do jego kwatery i porwali biskupa. Starszego i schorowanego człowieka wyciągnięto z łóżka, posadzono niemal nieubranego na konia i poprowadzono jak więźnia do Wlenia. Razem z nim uprowadzono także towarzyszących mu duchownych.

Tym razem Rogatka posunął się za daleko nawet jak na realia XIII wieku. Papież Aleksander IV nakazał obłożyć go ekskomuniką, jego ziemie interdyktem, a następnie zagroził zorganizowaniem przeciwko niemu krucjaty. Biskup odzyskał wolność dopiero po zapłaceniu okupu, zaś książę został zmuszony do ustępstw i zadośćuczynienia.

W ten sposób człowiek, którego współcześni wyśmiewali za absurdalne żarty, zapracował na znacznie mroczniejszą sławę. Za dziwactwami Rogatki kryła się bowiem gwałtowność i brutalność, których skutki odczuwali zarówno jego poddani, duchowni jak i najbliżsi krewni.  

Niniejszy tekst stanowi fragment najnowszej książki dr Mariusza Sampa "Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii" (Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2026).