Gotówka pod lupą. W TK utknął spór o darowizny

1. Darowizna w gotówce. Kto nie musi płacić podatku?

2. Spór między podatnikami a fiskusem o zwolnienie z podatku

3. Kto ma rację? Głosy z Trybunału Konstytucyjnego

Darowizna w gotówce. Kto nie musi płacić podatku?

Z definicji darowizna to nieodpłatne przekazanie majątku. Pod tym kryją się materialne rzeczy, jak nieruchomości czy samochód, ale może być to także gotówka. Co ważne, w polskim systemie prawnym kwestie związane z darowizną reguluje Kodeks cywilny. Ten określa prawa i obowiązki obu stron oraz zasady zawierania umowy darowizny. Przekazanie majątku wiąże się więc z pewnymi powinnościami, które należy wykonać.

Najważniejszy jest podatek od darowizny. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn wyszczególnia grupy podatkowe, które determinują stawki daniny. I tak pierwsza grupa to najbliższa rodzina, czyli małżonek, zstępni, wstępni, pasierbowie, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie. Jest to tak zwana grupa zerowa, która nie musi płacić podatku od darowizny.

Co równie ważne, nie ma żadnych obowiązków skarbowych, jeśli jej wartość nie przekracza 36 120 zł. Tu jednocześnie trzeba zaznaczyć, że przy obliczaniu tego limitu sumujemy nabycia z pięciu ostatnich lat od tej samej osoby. W praktyce wygląda to tak, że darowiznę z września tego roku trzeba doliczyć do kwot otrzymanych od tego samego darczyńcy w latach 2021-2025 oraz w minionych miesiącach 2026 roku.

Do drugiej grupy podatkowej należą zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa czy rodzeństwo małżonków. Pozostali nabywcy należą do III grupy podatkowej. Niemniej z perspektywy sporu pomiędzy podatnikami a fiskusem decydująca jest pierwsza, zerowa grupa, która w szczególnych okolicznościach będzie musiała zapłacić podatek od darowizny.

Spór między podatnikami a fiskusem o zwolnienie z podatku

Główną osią sporu jest to, że skarbówka podważa ulgę na rodzinne darowizny, jeśli pieniądze zostały przekazane w gotówce i przekroczyły wspomniane 36 120 zł. Mowa o konkretnych przykładach.

"Rzeczpospolita" opisuje matkę, która dała córce w darowiźnie pieniądze, a wszystko zostało potwierdzone umową. Matka nie ma jednak rachunku, a ze względu na wiek i niepełnosprawność nie była w stanie pójść do banku. Córka niezwłocznie wpłaciła pieniądze na swoje konto i zgłosiła darowiznę w urzędzie skarbowym.

W teorii córka wywiązała się więc z ogólnych, podatkowych obowiązków darowizny. Żeby skorzystać z pełnego zwolnienia przy darowiźnie powyżej 36 120 zł, należy bowiem w ciągu sześciu miesięcy zgłosić fakt darowizny na formularzu SD-Z2. I tak też córka zrobiła.

Niemniej nie został spełniony jeszcze jeden istotny warunek, o którym córka zapomniała. W przypadku przekazania pieniędzy obowiązkowe jest potwierdzenie przelewu, wpływu na rachunek lub przekazu pocztowego. Fiskus nie zgadza się na zwolnienie z podatku, żądając jednocześnie uregulowania kwestii finansowych. Skarbówka stoi na stanowisku, że gotówka "z ręki do ręki" nie daje prawa do zwolnienia dla najbliższej rodziny. Córka twierdzi jednak, że wypełniła swoje obowiązki.

Kto ma rację? Głosy z Trybunału Konstytucyjnego

W sporze pomiędzy podatnikami a fiskusem swoje zdanie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny. Ten stanął po stronie Urzędu Skarbowego w uchwale siedmiu sędziów (sygn. III FPS 3/22). W uzasadnieniu czytamy, że jeśli mama daje synowi 50 tys. zł w gotówce, syn idzie do banku i sam wpłaca te pieniądze na swoje konto to w historii rachunku widać wpłatę 50 tys. zł, ale nie widać jednoznacznie, że pieniądze pochodziły od mamy.

NSA uznał, że taka wpłata własna nie spełnia wymogu odpowiedniego udokumentowania darowizny. Natomiast jeśli można wykazać, od kogo pochodziły pieniądze, to sama taka wpłata powinna już wystarczyć.

To sprawy nie kończy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny skierował pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego. Ten ma ocenić, czy przepisy uzależniające zwolnienie od spełnienia takich formalności są zgodne z konstytucyjnymi zasadami ochrony rodziny, równości wobec prawa i zaufania obywatela do państwa.

Wokół Trybunału Konstytucyjnego trwa jednak głęboki kryzys i paraliż decyzyjny, otwiera się w nowym oknie. Jak podaje dziennik, także w sprawach III FSK 175/26, III FSK 380/25, III FSK 1026/25, które dotyczą rodzinnych darowizn pieniężnych. Aktualnie rząd nie publikuje wyroków TK, niemniej "Rzeczpospolita" zaznacza, że są orzeczenia sądowe, z których wynika, że wyroki trybunału, mimo braku publikacji, obowiązują.

Na rozwiązanie konfliktu trzeba więc poczekać. Istnieje jednak szansa, że przyszły wyrok Trybunału Konstytucyjnego może doprowadzić do zmiany podejścia i jednocześnie ułatwi podatnikom obronę prawa do zwolnienia podatkowego przy wpłatach na konto.