Trybunał Konstytucyjny miał służyć obywatelom. Teraz sędziowie są "obarczeni wadą polityczną"

Trybunał Konstytucyjny miał służyć obywatelom. Teraz sędziowie są "obarczeni wadą polityczną"

Źródło wideo: TVN24

Źródło zdj. gł.: Radek Pietruszka/PAP

Zanim Trybunał Konstytucyjny zaczął kojarzyć się z obrazkami przepychanek i zanim jego decyzje zaczęły doprowadzać do masowych protestów, jak wtedy gdy pod kierownictwem Julii Przyłębskiej doszło do zaostrzenia przepisów aborcyjnych, organ ten podejmował działania, które miały chronić słabszego z definicji obywatela lub grupy obywateli przed przepisami, które naruszają konstytucję.

Na przykład w 2009 roku wydał wyrok w sprawie zwolnionego z pracy policjanta, który na służbie zakaził się wirusem HIV. W sprawę zaangażowała się wtedy Helsińska Fundacja Praw Człowieka.

- Ówczesne, wewnętrzne regulaminy, dotyczące wykonywania zawodu policjanta zakładały, że jeśli osoba jest nosicielem choroby zakaźnej, to jest automatycznie zwalniana ze służby - wspomniała Małgorzata Szuleka z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis jest niekonstytucyjny, a policjant został przywrócony do służby.

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach dotyczących obywateli

13 lat temu opowiadaliśmy w "Faktach" TVN historię pani Zofii, która z dnia na dzień straciła prawo do emerytury, podobnie jak wiele innych osób. - Pracując, otrzymywałam emeryturę do września 2011 roku. ZUS przysłał mi decyzję, że zawiesza mi emeryturę - opowiedziała.

Był to efekt przygotowanych przez resort pracy przepisów - nowe prawo, po krótkiej przerwie, wróciło do zasady, która wymaga od osób pracujących i pobierających emeryturę, by rozwiązały umowę z pracodawcą choćby na jeden dzień. Prawo zadziałało wstecz i pozbawiło emerytury osoby wcześniej legalnie pracujące.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznał przepisy za częściowo niekonstytucyjne, a ZUS musiał wypłacić zawieszone emerytury wraz z odsetkami.

- Myśmy się przyzwyczaili, że Trybunał Konstytucyjny jest dla polityków, bo od 2016 roku to spory prawdziwe bądź udawane przez polityków, są rozstrzygane przez Trybunał Konstytucyjny. Natomiast z punktu widzenia praw i wolności obywatelskich Trybunał Konstytucyjny został pomyślany jako Trybunał dla obywatela - powiedział wiceprezes Naczelnej Rady Adwokackiej Bartosz Tiutiunik.

Na przykład wtedy, gdy oceniał konstytucyjność kryteriów branych pod uwagę przy rekrutacji do szkół i przedszkoli, albo gdy w 2015 roku rozstrzygał w sprawie kwoty wolnej od podatku.

- I tu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie może być tak, że kwota wolna od podatku będzie tak niska, że de facto w ramach tej kwoty, ludzie nie są w stanie egzystować na jakimś minimalnym poziomie - przypomniał Tiutiunik.

Trybunał w 2014 roku zajął się nawet tematem nadmiernych opłat za samowolną wycinkę drzew. Wtedy kary było horrendalne, a decyzje zapadały niezależnie od tego w jakim stanie było drzewo.

Sędziowie "obarczeni wadą polityczną"

Skargę do Trybunału wnieść może - za pośrednictwem wykwalifikowanego pełnomocnika - każdy po wyczerpaniu drogi prawnej w swojej sprawie, jeśli podejrzewa, że złamane zostały przepisy konstytucji.

O zbadanie przepisu może poprosić też na przykład prezydent, premier albo prokurator generalny. Sądy natomiast mogą przedstawiać Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawne. Takich pytań jest coraz mniej. W 2015 roku było to 135 pytań, w tym roku - 18.

Według Ministerstwa Sprawiedliwości na rozpatrzenie przez Trybunał Konstytucyjny czeka w tym momencie 1200 spraw. Wniosek w sprawie najstarszej z nich trafił do Trybunału jeszcze w 2013 roku.