EU herziet regels voor hernieuwbare energie om klimaatdoelstellingen voor 2040 te halen

• De Europese Commissie gaat de richtlijnen voor hernieuwbare energie herzien om te voorkomen dat de emissiedoelstellingen voor 2040 niet worden gehaald.
• Verouderde elektriciteitsnetten verspillen terawattuur aan energie en jagen de kosten op.
• Gecentraliseerde strategische planning is erop gericht de infrastructuur te moderniseren, ondanks weerstand van de lidstaten.

De Europese Commissie is van plan de richtlijnen van de Europese Unie inzake hernieuwbare energie voor de periode na 2030 grondig te herzien, meldt Euronews. Volgens een interne effectbeoordeling is het huidige regelgevingskader ontoereikend om de doelstelling te halen om de netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2040 met 90 procent te verminderen. Om ervoor te zorgen dat alle sectoren op één lijn zitten voor totale klimaatneutraliteit tegen 2050, wordt tegen het einde van dit jaar een nieuw voorstel verwacht, waarbij de focus verschuift van eenvoudige regelgeving naar verbeterde opslag, modernisering van het elektriciteitsnet en strategische investeringen.

Doelstellingen worden niet gehaald

Uit de huidige gegevens blijkt dat de EU achterblijft bij haar milieudoelstellingen. Hoewel schone energie in 2025 26,2 procent van het eindverbruik uitmaakte, wijzen de bestaande nationale strategieën erop dat de EU in 2030 slechts ongeveer 41 procent zal bereiken, waarmee de verplichte doelstelling van 42,5 procent niet wordt gehaald. Ambtenaren van de Commissie betwijfelen of zelfs de 41 procent-grens haalbaar is, gezien het huidige tempo van de vooruitgang in de lidstaten.

In plaats van strengere voorschriften voor regionale samenwerking of eigenverbruik in te voeren, geeft Brussel er de voorkeur aan zich te richten op de correcte uitvoering van bestaande wetgeving, waarbij wordt opgemerkt dat belanghebbenden hebben aangedrongen op consistentie in de regelgeving in plaats van nieuwe beperkingen.

Infrastructuurknelpunten

Een cruciaal obstakel voor deze transitie is het onvermogen van het elektriciteitsnet om de sterke toename van groene stroom aan te kunnen. Hoewel hernieuwbare bronnen in 2025 bijna de helft van de elektriciteit in de EU leverden, is de infrastructuur niet in staat deze energie efficiënt te distribueren.

Deze mismatch heeft geleid tot toenemende beperking van de opwekking van hernieuwbare energie en negatieve prijzen. Alleen al in 2024 leidden netwerkcongestie en een gebrek aan grensoverschrijdende capaciteit tot een verspilling van meer dan 10 TWh aan elektriciteit, genoeg om bijna 2,85 miljoen huishoudens een jaar lang van stroom te voorzien.

Economische kosten van inefficiëntie

De financiële kosten van deze inefficiënties lopen verder op. ‘Redispatch’ betekent dat dure elektriciteitscentrales worden ingezet wanneer goedkopere hernieuwbare energie haar bestemming niet kan bereiken. Dit proces kostte in 2024 ongeveer 4,3 miljard euro. Als er niets verandert, kan dat bedrag volgens prognoses tegen 2030 oplopen tot 26 miljard euro per jaar.

Ook de Europese Rekenkamer plaatste in een rapport vraagtekens bij het REPowerEU-initiatief. Volgens de instelling bleef de groei van de capaciteit voor hernieuwbare energie beperkt in vergelijking met de oorspronkelijke doelstellingen. Daarnaast wees ze op de kwetsbaarheid van grensoverschrijdende verbindingen.

Strategieën voor systeemflexibiliteit

Om deze systeemtekortkomingen te verhelpen, stelt de Commissie voor om verspilde energie beter in kaart te brengen, duidelijkere richtlijnen op te stellen voor projecten waarbij opslag en opwekking worden gecombineerd, en gebruik te maken van elektrische voertuigen en slim opladen om de flexibiliteit van het systeem te vergroten.

Hoewel voorstanders zoals Veerle Dossche van Climate Action Now Europe het eens zijn met de noodzaak van een bindende doelstelling voor na 2030, benadrukt zij dat succes afhangt van strikte nationale verantwoordingsplicht en meetbare prestatie-indicatoren.

Op weg naar gecentraliseerde coördinatie

De wetgevende inspanningen om het elektriciteitsnet te moderniseren zijn al gestart. De commissie voor industrie van het Europees Parlement steunde onlangs een bestuursrapport over de coördinatie van het EU-elektriciteitsnet. Het plan geeft de Europese Commissie een centralere rol in de strategische planning. Zo kan ze knelpunten en investeringsbehoeften tot 2050 in kaart brengen. De energieregulator ACER blijft daarbij onafhankelijk toezicht houden.

Politieke spanning en toekomstige wetgeving

Deze stap richting meer centralisatie zorgt echter voor spanningen. Sommige wetgevers verwachten dat een uniforme aanpak de elektriciteitsprijzen verlaagt en de energiezekerheid vergroot. Verschillende lidstaten in de Raad verzetten zich daarentegen tegen de verschuiving. Zij vrezen dat ze daardoor de nationale zeggenschap over hun energie-infrastructuur verliezen.

Naast deze bestuursdiscussies komen ook nieuwe vergunningsregels voor het ‘Netwerkpakket’ op tafel. De onderhandelingen over die wetgeving zullen naar verwachting in oktober officieel van start gaan. (zvm)

Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!