‘Een leven is minder waard’: toprechter Dhaeyer over toenemende dreiging voor magistraten

In de parlementaire commissie Justitie van dinsdag pleitte Paul Dhaeyer, voorzitter van de Franstalige rechtbank van eerste aanleg in Brussel, voor een nieuwe veiligheidscultuur. Dat is nodig, zegt hij, want magistraten worden op de parking van het Justitiepaleis soms opgewacht door verdachten, en er werd een rechter midden in de nacht door de lokale politie gewekt, die meldden dat er een bom onder zijn auto was geplaatst. Zijn betoog zorgde voor heel wat verontruste reacties. BRUZZ zocht de voorzitter op in het justitiepaleis voor meer tekst en uitleg.

Een bom onder de auto van een rechter: dat is wel heel heftig. Kunt u daar iets meer over kwijt?
Er was een aanwijzing dat er een bom was geplaatst.

Dus het is niet zeker dat er ook echt een bom was?
Ik ga daar niet verder op in, het onderzoek loopt. Maar het is een echt veiligheidsincident.

Wanneer vond dat plaats?
Ook daar kan ik niet op ingaan. Wel bewijst het dat we een andere veiligheidscultuur nodig hebben. We zijn een beetje bon enfant (goedmoedig, red.) in België, we denken dat alles altijd goed gaat komen. Ik hoop dat het waar is. Maar we moeten realistisch zijn.

U zegt dat magistraten soms op de parking opgewacht worden door verdachten. Komt dat vaak voor?
Ik kan u geen cijfers geven, maar het valt voor. Zelfs heel recent nog. Dit zowel bij onderzoeksrechters als bij zittende rechters. Dat opwachten is op zich al een vorm van intimidatie. Om onpartijdig te blijven, moet de geest van een rechter vrij zijn.

Bent u al bedreigd geweest?
Toen ik van 2014 tot 2018 onderzoeksrechter was in Henegouwen, stond m'n wagen vol met krassen. Ook werd ik toen eens opgewacht door iemand bij wie ik een huiszoeking had laten doen. Gelukkig had ik de politie aan de lijn, die snel is tussengekomen.

Ter voorbereiding van dit interview belde ik even met uw voorganger Luc Hennart. Die zei me dat hij, noch iemand van zijn korps ooit al bedreigd is geweest.
Dat was een ander tijdperk. De situatie is de laatste jaren echt wel veranderd. Het geweld dat wij zien in de dossiers...daar is een trendbreuk. Als je ziet hoe makkelijk men op elkaar schiet tegenwoordig, of elkaars huis opblaast, dan ben ik heel bezorgd om de rechters.

Nochtans zegt ook huidig voorzitter van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Simon Cardon die ervaring van bedreiging of intimidatie "niet te delen."
Dat heeft wellicht met het soort dossiers te maken: de meeste grote drugsdossiers komen voor de Franstalige rechtbank. Kijk, in Antwerpen zijn onderzoeksrechters moeten onderduiken. Ook de Brusselse procureur des Konings Julien Moinil wordt bedreigd, en drugscommissaris Ine Van Weymersch staat onder voortdurende bescherming. Zij steunen trouwens ten volle mijn oproep.

Wat is uw doel?
Absolute veiligheid bestaat niet, dat weet ik, maar voor mij is het een kwestie van gemoedrust. Ik wil dat de magistraten en de griffiers - want ook het personeel wordt bedreigd - weten dat wij inzitten met hun veiligheid. Dat dit geen bijzaak is voor ons. Weet je dat je in de meeste Belgische justitiepaleizen lang gewoon kon binnenwandelen als toeschouwer? Zonder enige veiligheidscheck! Dat is in Oostenrijk of Frankrijk al lang anders.

Ik ben daarnet wel onder een metaaldetectiepoort gemoeten. En mijn rugzak werd gescand.
Nu wel, nadat vrederechter Isabelle Brandon en haar griffier 16 jaar geleden werden doodgeschoten door een rechtszoekende. Pas daarna zijn we minimale veiligheidsmaatregelen gaan nemen.

En die wil u nu opvoeren. Wat vraagt u precies?
Dat magistraten en personeel makkelijker beschermd kunnen worden. Net als hun gezinnen. In België moet ik nu case per case, via een zware procedure specifieke beschermingsmaatregelen aanvragen. In Frankrijk is die bescherming daarentegen het gevolg van de functie. Als je daar rechter bent in een grote drugs- of terrorismezaak, word je automatisch beschermd. Dat wil ik hier ook.

Aan welke beschermingsmaatregelen denkt u dan?
Ik vraag niet om een lijfwacht, maar om een minimumbescherming voor de momenten waarop magistraten het meest kwetsbaar zijn: wanneer ze zich verplaatsen. Een beveiligd transport dus.

Gepantserde wagens?
Geen tanks, maar wel een pool van snelle wagens die met een sirene zijn uitgerust, zodat ze zich snel door het verkeer kunnen bewegen. Want stilstaan is het gevaarlijkst.

Met een chauffeur erbij, zei u in het parlement, die zowel offensief als defensief kan rijden.
Mensen die daarvoor zijn opgeleid, inderdaad.

U wil ook dat de toegang tot het rijksregister en het kentekenregister beperkt wordt, want op die manier kunnen criminelen het adres, de gezinssamenstelling of de nummerplaat van magistraten achterhalen. Maar die toegang is toch al beperkt tot enkele heel specifieke groepen?
Klopt. Maar we moeten niet naïef zijn: corruptie bestaat, en gezien de gigantische middelen van sommige criminele organisaties, kan de bekoring groot zijn. Daarom moeten gegevens van mensen met gevoelige functies extra beschermd worden. Je zou ze enkel nog via de procureur-generaal of het federaal parket moeten kunnen opvragen.

De intimidatie op de parking van het Justitiepaleis wil u oplossen met slagbomen, zei u in het parlement. Maar daar kun je als kwaadwillige toch gewoon langs wandelen?
Wij vragen geen slagbomen, maar hekkens en camera's. Dat heb ik de Stad Brussel al laten weten, maar die willen net dat je hier overal door kan lopen. Dan denk ik, jongens: het is hier geen museum hé. Het publiek moet geen toegang hebben tot de wagens van rechters en griffiers.

Hoe reageerde het parlement op uw oproep?
Positief. Iedereen was het er, over de partijgrenzen heen, roerend over eens dat onze veiligheidscultuur moet veranderen. De meeste waren zelfs ronduit verbaasd dat er vandaag zo weinig beschermingsmaatregelen zijn.

Volgen er ook concrete maatregelen?
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) is bezig is met een wetsontwerp, waardoor rechters in gevoelige dossiers hun identiteit zouden kunnen afschermen. Deze maatregelen zouden daarbij kunnen worden gevoegd. Ik zeg niet dat deze of gene maatregel daar per se in moet. Wel dat het debat daarover nu op gang mag komen.