Dziedziczenie po bezdzietnym. Kto ma szansę na spadek?

Brak dzieci, brak testamentu, a na stole dom, oszczędności i ziemia – kto przejmie majątek po bezdzietnym krewnym? Sprawdziliśmy, jak wygląda dziedziczenie ustawowe w Polsce i kto znajduje się na liście potencjalnych spadkobierców. Odpowiedź może być zaskakująca.

Zdjęcie ilustracyjne /Shutterstock

Kiedy wchodzi w grę dziedziczenie ustawowe?

Dziedziczenie ustawowe to rozwiązanie, które wchodzi w życie, gdy zmarły nie zostawił ważnego testamentu lub gdy testament nie obejmuje całości majątku. 

Może się też zdarzyć, że wskazani w testamencie spadkobiercy nie mogą lub nie chcą przyjąć spadku – na przykład zostali uznani za niegodnych dziedziczenia. Wtedy majątek dzielony jest według przepisów Kodeksu cywilnego, a prawo jasno wskazuje, kto i w jakiej kolejności może liczyć na spadek.

Kto dziedziczy w pierwszej kolejności?

Zgodnie z polskim prawem, w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Spadek dzielony jest między nich po równo, z zastrzeżeniem, że udział małżonka nie może być mniejszy niż ¼ całości. 

Jeśli jednak zmarły nie miał dzieci, sytuacja wygląda inaczej.

Dziedziczenie po bezdzietnym – jak dzielony jest majątek?

W przypadku osoby bezdzietnej, majątek przypada przede wszystkim małżonkowi i rodzicom zmarłego. Małżonek otrzymuje połowę spadku, a matka i ojciec po ¼. 

Jeśli zmarły nie miał małżonka, cały majątek dzielony jest po równo między rodziców. Gdy jeden z rodziców nie żyje, jego część przypada rodzeństwu zmarłego lub ich dzieciom.

Przykład? Jeśli żyje tylko ojciec, a matka zmarła wcześniej i pozostawiła dwoje dzieci, to udział matki dzieli się po połowie na każde z dzieci, czyli rodzeństwo zmarłego.

Kolejne grupy spadkobierców – kto jeszcze może dostać spadek?

Jeśli zmarły nie miał dzieci, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani ich potomków, spadek przypada dziadkom zmarłego lub ich zstępnym. Jeśli również ich nie ma, majątek przechodzi na dzieci małżonka z innych związków. W ostateczności, gdy nie ma już żadnych krewnych, cały majątek trafia do gminy ostatniego miejsca zamieszkania lub do Skarbu Państwa.

Warto pamiętać, że zmiany w przepisach z 2023 roku ograniczyły krąg dalszych spadkobierców – z listy zniknęły m.in. cioteczne i stryjeczne wnuki.

Wyłączenie małżonka z dziedziczenia – kiedy to możliwe?

Prawo przewiduje także sytuacje, w których małżonek może zostać wyłączony z dziedziczenia ustawowego. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy przed śmiercią spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z winy małżonka i żądanie to było uzasadnione. W takiej sytuacji małżonek nie otrzyma żadnej części majątku.

Co, jeśli nie ma żadnych krewnych?

Jeżeli zmarły nie pozostawił żadnych krewnych uprawnionych do dziedziczenia i nie miał małżonka, cały majątek przechodzi na rzecz gminy lub Skarbu Państwa. To ostateczna instancja, gdy nie ma już nikogo, kto mógłby przejąć spadek.